Türkiye'de Yabancı Uyruklu İstihdam Eden İşverenin Yükümlülükleri

Antalya başta olmak üzere Türkiye'nin pek çok şehrinde faaliyet gösteren işverenler, uluslararası iş gücüne giderek daha fazla ihtiyaç duymaktadır. 6735 sayılı Uluslararası İşgücü Kanunu (UİK), yabancı uyruklularla çalışmak isteyen işverenler için belirli kurallar öngörmüştür. Bu kurallara uymak öncelikle işverene düşen bir yükümlülüktür.

Çalışma İznini Kim Alır?

Türkiye'de çalışma izni başvurusu yapma görevi çalışana değil, işverene aittir. UİK'in 7. maddesi uyarınca başvurular, Çalışma ve Sosyal Güvenlik Bakanlığı'nın (ÇSGB) elektronik sistemi üzerinden yapılır. Eksiksiz belgelerle yapılan başvurular, Bakanlıkça otuz gün içinde sonuçlandırılır. Ön onayın ardından yabancı çalışanın, kendi ülkesindeki Türk konsolosluğuna gidip çalışma vizesi alması gerekir.

Bu iki aşamalı yapı, sürecin önceden planlanmasını zorunlu kılar. İşverenin pozisyonu, ücreti ve sözleşme koşullarını başvuru öncesinde netleştirmesi gerekir. Ayrıca UİK m. 7 gereği yenileme başvurularının iznin sona ermesinden en az altmış gün önce yapılması zorunludur; bu süre geçirilen başvurular reddedilir.

Pratik açıdan olumlu bir nokta: geçerli bir çalışma izni, aynı zamanda ikamet izni işlevi görür. Yabancı çalışanın ayrıca ikamet izni başvurusunda bulunmasına gerek yoktur.

İşgücü Kompozisyon Koşulları

UİK, Bakanlığa işyerindeki yabancı çalışan oranını denetleme yetkisi vermektedir. Uygulamada Uluslararası İşgücü Politikası Danışma Kurulu kararları doğrultusunda belirlenen uygulama yönetmelikleri, yabancı çalışan sayısı ile sigortalı Türk çalışan sayısı arasındaki orana ilişkin sınırlar getirmektedir. Bu oranlar sektöre, yatırım statüsüne ve izin türüne göre farklılık gösterebildiğinden, başvuru öncesinde güncel mevzuatın incelenmesi önem taşır.

Önemli istisnalar da mevcuttur. Serbest ticaret bölgelerinde, Ar-Ge merkezlerinde ve yatırım teşvik kapsamındaki işyerlerinde daha esnek uygulamalar söz konusudur. Uzman niteliğindeki yabancı çalışanlar, üst düzey yöneticiler ve az bulunan mesleklerdeki profesyoneller genellikle ayrı kriterlerle değerlendirilir. Antalya'da turizm, konaklama ve teknoloji sektörlerinde faaliyet gösteren işverenler bu istisnalardan sıkça yararlanmaktadır.

Ücret ve Çalışma Koşulları

Bakanlık, önerilen ücreti pozisyona göre belirlenen asgari eşiklerle karşılaştırır. Üst düzey yönetici, kıdemli mühendis veya uzman niteliğindeki pozisyonlar için daha yüksek asgari ücret koşulları aranır. Eşiğin altında kalan teklifler iznin reddine yol açabilir.

Ücretin ötesinde, istihdam koşulları Türk iş hukukuna tam olarak uymak zorundadır. Yabancı çalışanın yıllık izin hakkı, çalışma saatleri, dinlenme süreleri ve fazla mesai haklarında Türk vatandaşı çalışanlardan farklı bir uygulama yapılamaz.

SGK Bildirimi: Ayrı Bir Yükümlülük

Çalışma izni almak, işverenin tüm yükümlülüklerini yerine getirdiği anlamına gelmez. Çalışan işe başlamadan önce işverenin yabancı çalışanı Sosyal Güvenlik Kurumu'na (SGK) bildirmesi gerekmektedir. Primler, Türk çalışanlarla aynı yöntemle hesaplanır ve ödenir.

Çalışma izni ve SGK bildirimi birbirinden bağımsız iki hukuki yükümlülüktür. Geçerli bir çalışma iznine sahip olunması, SGK yükümlülüğünü kendiliğinden karşılamaz; bu yükümlülüğün ihlali ayrı idari yaptırımlara yol açar.

İzinsiz İstihdam Etmenin Sonuçları

UİK'in 23. maddesi, geçerli çalışma izni olmaksızın yabancı çalıştırmanın yaptırımlarını açıkça düzenlemiştir:

• Yabancı çalışana: 2.400 Türk lirası idari para cezası
• İşverene: her bir izinsiz yabancı için 6.000 Türk lirası idari para cezası
• Tekrar halinde: cezalar iki kat uygulanır
• Sınır dışı masrafları: işveren, yabancı çalışanın sınır dışı edilmesine ilişkin konaklama, ulaşım ve gerekirse sağlık giderlerini karşılamak zorundadır

Bu tutarlar UİK m. 23'te belirlenmiş taban rakamlar olup ilgili güncelleme mevzuatı çerçevesinde periyodik olarak revize edilebilir. Cezalar tebliğden itibaren bir ay içinde ödenir. Çalışma izni olmadan çalıştığı tespit edilen yabancılar, İçişleri Bakanlığı'na sınır dışı etme işlemleri için bildirilir. Yabancı açısından sınır dışı edilme, belirli bir süre için ülkeye giriş yasağı da doğurabilir.

Çalışma izni reddedildiyse derhal işe başlatmak yerine resmi itiraz yolları değerlendirilmelidir. Çalışma izni reddi ve itiraz yolları makalemiz bu konuda yol gösterir.

Yenileme ve İş İlişkisinin Sona Ermesi

Çalışma izinlerinin geçerlilik süresi dolmadan yenilenmesi gerekir. Yenileme başvurusu da işveren tarafından Bakanlığın elektronik sistemi aracılığıyla yapılır; UİK m. 7 uyarınca iznin sona ermesine en az altmış gün kala başvurulması zorunludur.

İş ilişkisi sona erdiğinde çalışma izni o işyeriyle bağlantılıdır ve geçerliliğini yitirir. Türkiye'de çalışmaya devam etmek isteyen yabancının yeni işverenle birlikte yeni bir başvuru süreci başlatması gerekir. Yabancı çalışanla iş sözleşmesinin sona erdirilmesinde işten çıkarma kuralları Türk çalışanlarla tamamen aynı biçimde uygulanır.

Sıkça Sorulan Sorular

S: Yeterli sayıda Türk çalışanımız olmadan yabancı personel alabilir miyiz?

Kompozisyon koşulları mevcut sigortalı çalışan sayınıza göre belirlenir. Bazı istisnalar ve uzman kadro sınıflandırmaları, küçük ölçekli şirketlerin genel eşiklere ulaşmadan kilit yabancı personel istihdam edebilmesine imkân tanıyabilir. Güncel yönetmelikler çerçevesinde durumunuzun bir hukukçu tarafından değerlendirilmesi önerilir.

S: Çalışma izni başvurusu ne kadar sürer?

UİK m. 7 uyarınca Bakanlık, tam ve eksiksiz belgelerle yapılan başvuruları otuz gün içinde sonuçlandırmakla yükümlüdür. Standart pozisyonlara ilişkin tam belgeli başvurular genellikle bu süre içinde sonuçlanır. Eksik ya da alışılmışın dışındaki başvurular daha uzun sürebilir.

S: Kısa süreli danışmanlık için çalışma izni gerekiyor mu?

Belirli kısa süreli uzman ziyaretleri özel izin kategorileri kapsamında değerlendirilebilir. Ancak iş ziyareti ile çalışma izni gerektiren faaliyet arasındaki sınır ince olup sorumluluk işverende bulunur. Düzenlemeye başlamadan önce hukuki danışmanlık almak önemlidir.

S: Türkiye'de tüzel kişiliği olmayan yabancı bir şirket çalışma izni başvurusu yapabilir mi?

Türkiye'de tescilli bir varlığı bulunmayan yabancı şirketler doğrudan çalışma izni başvurusunda bulunamaz. Genellikle şube, irtibat bürosu veya bağlı şirket kurulması ilk adım olarak değerlendirilir; her statünün ayrı hukuki ve mali sonuçları vardır.

Mona Hukuk Nasıl Yardımcı Olabilir?

Antalya'daki ekibimiz, hem Türk hem yabancı işverenlere çalışma izni sürecinin her aşamasında destek olmaktadır — işgücü kompozisyon koşullarının değerlendirilmesinden başvurunun hazırlanmasına, yenileme işlemlerinden Bakanlık yazışmalarının yönetimine kadar.

Antalya'da bir danışmanlık için contact@monahukuk.com adresinden bize yazabilir veya +90 (242) 606 14 32 numarasından arayabilirsiniz.