Türk Hukukunda Miras Sözleşmesi: Ölüme Bağlı Tasarrufların Hukuki Çerçevesi

Yaşlı bir anne, ölümünden sonra evini yeğenine bırakmak istiyor ve bunu güvence altına almak için basit bir vasiyet yerine daha bağlayıcı bir yol arıyor. Türkiye'de yaşayan yabancı uyruklu bir kişi, Türk eşiyle birlikte mülkünün mirasını düzenlemek istiyor. İşte tam bu noktada miras sözleşmesi devreye giriyor: Vasiyetnameden farklı olarak tek taraflı geri alınamayan, iki tarafın rıza gösterdiği bir ölüme bağlı tasarruf biçimi.

Miras Sözleşmesi Nedir?

Türk Medeni Kanunu'nun (TMK) 527. maddesi, olumlu miras sözleşmesini şöyle tanımlar: Mirasbırakan, miras sözleşmesiyle mirasını veya belirli bir malını sözleşme yaptığı kimseye ya da üçüncü bir kişiye bırakma yükümlülüğü altına girebilir.

Bu tanımdan çıkan temel özellikler şunlardır:

• Mirasbırakan, karşı tarafın (mirasçı veya üçüncü kişi) leh veya aleyhine olan bir ölüme bağlı tasarruf yapma taahhüdü verir.
• Sözleşme yapıldıktan sonra mirasbırakan, malvarlığında serbestçe tasarruf etmeye devam edebilir; ancak sözleşmedeki yükümlülüğüyle bağdaşmayan ölüme bağlı tasarruflara itiraz edilebilir.
• Vasiyetnameden farklı olarak, miras sözleşmesi tek taraflı geri alınamaz; ancak tarafların karşılıklı anlaşmasıyla feshedilebilir.

Mirastan Feragat Sözleşmesi

TMK m.528, miras sözleşmesinin ikinci türünü düzenlemektedir: mirastan feragat sözleşmesi. Bu sözleşmeyle bir mirasçı, mirasbırakan hayattayken gelecekteki miras hakkından vazgeçmeyi kabul eder.

Feragat, karşılıksız (herhangi bir bedel almadan) ya da karşılıklı (bir ödeme veya kazandırma karşılığında) olabilir. Karşılıklı feragat, sözleşmede aksi öngörülmedikçe feragat edenin altsoyunu da kapsar.

Uygulamada mirastan feragat sözleşmesi özellikle şu durumlarda kullanılır:

• Aile içi anlaşmazlıkları önlemek amacıyla belirli mirasçıların mirasın dışında tutulması
• Yabancı uyruklu kişilerin Türk eşleri veya çocuklarıyla miras paylaşımını düzenlemesi
• İş ortaklarının ölüm halinde şirketteki payların geçişini belirlemesi

Miras Sözleşmesinin Şekil Şartları

Miras sözleşmesi resmi vasiyetname ile aynı şekle tabidir: Noterde, iki tanık huzurunda, düzenleme biçiminde yapılması zorunludur. Bu şekil şartına uyulmaması durumunda sözleşme kesin hükümsüz (batıl) olur.

Noterde yapılan işlemde:

• Mirasbırakan ve diğer taraf bizzat hazır bulunmalıdır.
• Her iki taraf da fiil ehliyetine (ayırt etme gücüne) sahip ve reşit olmalıdır.
• Sözleşmenin içeriği Türkçe olarak düzenlenir; yabancı dil bilen noterler kendi düzenleyecekleri belgeyi yabancı dilde de yazabilirler ya da yemin etmiş tercüman kullanılabilir.

Olumlu Miras Sözleşmesinin Sonuçları

Olumlu miras sözleşmesi (TMK m.527) yapıldıktan sonra mirasbırakan, sözleşme konusu mülk veya miras üzerinde doğrudan tasarruf hakkını korur; sözleşme, ölümden önce mülkiyet devrini sağlamaz. Ancak şu sınırlamalar geçerlidir:

1. Çelişen tasarruflar: Mirasbırakan ölümünden önce sözleşme konusu malı üçüncü bir kişiye devrederse, sözleşmenin diğer tarafı bu ölüme bağlı tasarrufa itiraz edebilir ve tenkis (saklı pay ihlalinin giderilmesi) davası açabilir.
2. Bağışlar: Miras sözleşmesiyle bağdaşmayan bağışlamalara da itiraz edilebilir; ancak olağan hediyeler bu kapsama girmez.
3. Saklı pay: Miras sözleşmesi, saklı paylı mirasçıların (altsoy, sağ kalan eş, bazı koşullarda ana-baba) haklarını ortadan kaldıramaz. Sözleşme kapsamındaki kazandırma saklı payı ihlal ediyorsa, saklı paylı mirasçılar tenkis davası açabilir.

Yabancı Uyruklu Kişiler Türk Hukukunda Miras Sözleşmesi Yapabilir mi?

Evet. Türkiye'de mülkiyet hakkına sahip yabancı uyruklu kişiler, Türk hukukuna göre miras sözleşmesi yapabilir. Özellikle Türkiye'de gayrimenkul sahibi olan ya da Türk vatandaşıyla evli bulunan yabancılar için bu yol son derece pratik sonuçlar doğurabilir.

Bununla birlikte dikkat edilmesi gereken önemli bir husus vardır: Miras ilişkisi, uluslararası özel hukuk kuralları çerçevesinde birden fazla ülkenin hukukuyla bağlantılı olabilir. Örneğin bir Almanya vatandaşının Türkiye'deki taşınmazı ile Almanya'daki taşınmazının mirasa konu olduğu durumlarda hangi ülke hukukunun uygulanacağı, özellikle Avrupa Birliği Miras Tüzüğü (4/2012) ve Türk milletlerarası özel hukuku kuralları çerçevesinde değerlendirilmelidir. Bu gibi durumlarda her iki ülkedeki hukuk danışmanlarıyla koordineli hareket edilmesi büyük önem taşır.

Miras Sözleşmesi ile Vasiyetname Arasındaki Farklar

| Özellik | Miras Sözleşmesi | Vasiyetname | |---|---|---| | Taraf sayısı | En az iki taraf | Tek taraflı | | Geri alma | Tek taraflı geri alınamaz | Her zaman tek taraflı iptal edilebilir | | Şekil | Noterde iki tanık huzurunda | El yazılı ya da resmi vasiyetname | | Bağlayıcılık | Taraflar için bağlayıcı | Yalnızca mirasbırakan için |

Sıkça Sorulan Sorular

Miras sözleşmesi yapıldıktan sonra mirasbırakan o malı satabilir mi? Evet, satabilir. Miras sözleşmesi, malın mülkiyetini hemen devretmez. Ancak sözleşmenin diğer tarafı, ölüm anında söz konusu mal tereke kapsamında yoksa tazminat veya tenkis davası açabilir.

Feragat sözleşmesi noterde yapılmazsa ne olur? Şekil şartına uyulmaması hâlinde sözleşme kesin hükümsüzdür; hiçbir hukuki sonuç doğurmaz.

Mirastan feragat eden kişinin çocukları da etkilenir mi? Karşılıklı feragat sözleşmelerinde, sözleşmede aksine bir düzenleme yoksa feragat altsoya da sirayet eder. Karşılıksız feragatlerde ise bu sonuç kendiliğinden doğmaz.

Miras sözleşmesi, saklı pay mirasçılarının haklarını sınırlayabilir mi? Hayır. Altsoy, sağ kalan eş ve belirli koşullarda anne-baba gibi saklı paylı mirasçılar, yasal saklı paylarını talep edebilirler. Miras sözleşmesi kapsamındaki kazandırma bu payları aşıyorsa tenkis davası açılabilir.

Türkiye'deki miras sözleşmesi başka ülkelerdeki mülkler için de geçerli midir? Bu sorunun yanıtı, milletlerarası özel hukuk kurallarına ve söz konusu ülkenin miras hukukuna göre değişir. Birden fazla ülkede mülk sahibi olan yabancılar için mutlaka uzman hukuki danışmanlık alınması tavsiye edilir.

Mona Hukuk Nasıl Yardımcı Olabilir?

Miras sözleşmeleri, Türk miras hukukunun en nüanslı araçlarından biridir. Saklı pay hesapları, şekil şartları ve özellikle uluslararası boyutu olan durumlarda uzman hukuki danışmanlık almak kritik önem taşır. Mona Hukuk olarak, Antalya'da yerleşik ya da Türkiye'de mülk edinen yabancılara Türkçe, İngilizce, Almanca ve Rusça miras hukuku danışmanlığı sunuyoruz.

Antalya'da danışmanlık için contact@monahukuk.com adresinden yazabilir ya da +90 (242) 606 14 32 numarasını arayabilirsiniz.