İşe Almama ve Ücret Tespiti Anlaşmalarında Rekabet Hukuku

Türkiye'de faaliyet gösteren yabancı şirketler genellikle iş sözleşmeleri, çalışma izinleri ve vergi yükümlülüklerine odaklanır. Ancak çok daha az şirket şu senaryoyu sorguluyor: bir İK yöneticisinin rakip firmanın İK yöneticisiyle sessiz sedasız anlaşarak birbirlerinin çalışanlarını işe almayacaklarını kararlaştırması. Türkiye rekabet hukuku açısından bu tür bir anlaşma karteldir. Aynı şekilde, rakip işverenler arasındaki ücret düzeyi koordinasyonu da kartel niteliği taşır. Rekabet Kurulu bu tür uygulamalara mal piyasasındaki fiyat kartelleri kadar ciddi biçimde yaklaşmaktadır. Antalya dahil Türkiye genelinde işletmesi olan her yabancı şirketin bu riski yakından tanıması gerekmektedir.

İşe Almama ve Ücret Tespiti Anlaşmaları Nedir?

İşe almama anlaşması (no-poach anlaşması), iki veya daha fazla işverenin birbirlerinin çalışanlarını işe almamayı ya da aktif olarak aramayıp bulmamayı kabul ettiği düzenlemedir. Ücret tespiti anlaşması ise rakip işverenler arasında maaş seviyeleri, ücret bantları veya diğer ücret koşullarına yönelik herhangi bir koordinasyondur. Her iki tür de işgücü piyasasındaki rekabeti kısıtlar: işverenler, daha iyi maaş ve koşullar sunarak birbirleriyle gerçek anlamda rekabet etmek yerine bu yarışı baştan devre dışı bırakmış olur.

Bu düzenlemeler çoğunlukla gayriresmî biçimde ortaya çıkar; bir meslek kuruluşu etkinliğindeki yan sohbet, üst düzey İK yöneticileri arasındaki sözlü uzlaşma ya da bir tedarik sözleşmesine eklenen madde bu örnekler arasında sayılabilir. Gayriresmî olmak, hukuki koruma sağlamaz. Türk rekabet hukuku, yazılı bir anlaşmanın yerini tutan uyumlu eylemleri de kapsadığından imzalanmış bir belge bulunması şart değildir.

Hukuki Çerçeve: 4054 Sayılı Kanun'un 4. Maddesi

Temel yasak, 4054 sayılı Rekabetin Korunması Hakkında Kanun'un 4. maddesinde yer almaktadır. Bu madde; Türkiye'deki herhangi bir pazarda rekabetin engellenmesi, kısıtlanması veya bozulmasını amaçlayan ya da bu sonucu doğuran teşebbüsler arası anlaşmaları, uyumlu eylemleri ve teşebbüs birliği kararlarını yasaklamaktadır.

Rekabet Kurulu, işgücü piyasasındaki koordinasyonu — ücret tespiti ve işe almama anlaşmalarını — yatay kartel davranışı kapsamında değerlendirmekte ve mal piyasalarındaki fiyat kartelleriyle eşdeğer ağırlıkta ele almaktadır. İşgücünün "fiyatı"nı sabitleyen ya da çalışanları bölüşen düzenlemeler de bu nedenle doğrudan yasak kapsamına girmektedir.

Rekabet Kurulu'nun Uygulamaları

Rekabet Kurulu'nun son yıllardaki soruşturma sicili, bu riskin teorik olmadığını açıkça ortaya koymaktadır:

• İlaç sektörü (2025): Birçok ilaç şirketinin, rakip firmaların birbirlerinin çalışanlarını işe almamayı taahhüt ettiği "çalışan ayartmama anlaşması"na taraf olduğu tespit edilmiştir. Bir şirket, ayrıca 4054 sayılı Kanun'un 6. maddesi kapsamında hâkim durumu kötüye kullanma gerekçesiyle ek yaptırımla karşılaşmıştır. Davalar uzlaşma yoluyla sonuçlandırılmıştır.
• Özel okullar (2024): Kocaeli ilindeki özel okul işleticileri hem eğitim ücretlerini belirleme hem de işgücü piyasasındaki rekabeti kısıtlayıcı eylemler gerekçesiyle soruşturulmuş; Kurul her iki alanda da ihlal tespitinde bulunmuştur.
• Çimento ve inşaat sektörü (2025): Malatya ilinde çimento ve hazır beton üreticileri; fiyat tespiti, pazar paylaşımı ve işgücü piyasasında rekabeti kısıtlayıcı anlaşmalar nedeniyle aynı soruşturma kapsamında incelenmiştir. Kurul, işgücü boyutunu kartelin ayrılmaz bir parçası olarak değerlendirmiştir.

Kurul, söz konusu davalarda gayriresmî, genellikle yazısız işgücü piyasası koordinasyonunu "centilmenlik anlaşmaları" kavramıyla tanımlamıştır. Bu ifade, nezaket görünümlü düzenlemelerin yine de yasadışı kartel oluşturabileceğini vurgulamaktadır.

İşverenler İçin Pratik Riskler

Türkiye'deki yabancı sermayeli bağlı şirketler, ortak girişimler ve irtibat büroları için riskler başlıca şu durumlarda ortaya çıkmaktadır:

Meslek kuruluşlarındaki ücret görüşmeleri: Sektör genelinde ücret verilerini kıyaslamak tek başına meşrudur. Ancak bu görüşmeler ücret bantları üzerinde mutabakat sağlamaya, gerçek zamanlı ücret bilgilerini koordinasyona olanak tanıyacak biçimde paylaşmaya dönüşürse, faaliyet ücret tespiti kartelinin kanıtına dönüşebilir.

Gayri resmî İK ağları: "Sizin çalışanlarınızın peşinden gitmeyelim, siz de bizimkilerin peşinden gitmeyin" türündeki sözlü uzlaşma, belge olmaksızın da işe almama anlaşması sayılabilir. Önemli olan rekabet üzerindeki etkidir, düzenlemenin biçimi değil.

Ticari sözleşmelerdeki işe almama maddeleri: Bir tedarik ya da ortaklık sözleşmesinde karşı tarafın çalışanlarını işe almayı yasaklayan bir hüküm; temel sözleşmeye sıkı sıkıya bağlı, süre ve kapsam bakımından sınırlıysa meşru olabilir. Aynı işgücü pazarında rekabet eden şirketler arasındaki geniş kapsamlı, süresiz kısıtlamalar ise çok daha yüksek risk taşımakta ve imzalanmadan önce rekabet hukuku avukatı tarafından incelenmesi gerekmektedir.

Vasıflı işgücüne yönelik rekabetin yoğun olduğu Antalya'nın turizm, inşaat ve profesyonel hizmet sektörlerindeki işverenlerin bu konuya özellikle dikkat etmesi gerekmektedir.

Çalışanlar Ne Yapabilir?

Türkiye'de çalışıyorsanız ve işverenin rakip bir firmayla gayri resmî bir anlaşma yapması nedeniyle kariyer hareketliliğinizin yapay biçimde kısıtlandığını düşünüyorsanız, Rekabet Kurulu'na şikâyette bulunabilirsiniz. Şikâyet için tüzel kişi olma şartı aranmaz; bireyler de Kurul'u uyarabilir. Kurul, inceleme başlatma, yaptırım uygulama ve davranışsal tedbir alma yetkisine sahiptir.

İş akdinin sona erdirilmesine ilişkin İş Kanunu güvenceleri ve kıdem ile ihbar tazminatı hakları rekabet hukukundan bağımsız alanlardır; bir işveren iş hukuku yükümlülüklerini yerine getirirken rekabet hukukunu ihlal etmiş olabilir.

Sıkça Sorulan Sorular

S: Türk rekabet hukuku, Türkiye'de bağlı şirketi bulunan yabancı şirketlere de uygulanır mı?

Evet. 4054 sayılı Kanun, kuruluş ülkesinden bağımsız olarak Türkiye'de faaliyet gösteren tüm teşebbüslere uygulanır. Bir yabancı şirketin Türkiye'deki bağlı şirketi, 4. madde dahil tüm rekabet kurallarına tam olarak tabi tutulur.

S: Anlaşmanın sözlü ya da gayriresmî olduğunu kanıtlayan bir şirket sorumluluktan kurtulabilir mi?

Hayır. Türk rekabet hukuku uyumlu eylemleri kapsar. Rakip işverenler arasındaki iletişim kanıtıyla desteklenen paralel davranış, imzalı bir belge olmaksızın da ihlal tespitine yetebilir.

S: Pişmanlık (leniency) mekanizması nedir?

4054 sayılı Kanun, bir kartel düzenlemesini Rekabet Kurulu'na ilk bildiren ve soruşturmada tam iş birliği yapan teşebbüse önemli ölçüde indirim sağlayan bir pişmanlık programı öngörmektedir. Sıralama belirleyicidir; ilk başvuru sahibine tanınan indirim, sonraki başvurulardan çok daha yüksektir.

S: Bireysel iş sözleşmesindeki rekabet yasağı maddesi, işe almama anlaşmasıyla aynı mıdır?

Hayır. Bireysel iş sözleşmesindeki rekabet yasağı veya müşteri/çalışan kaçırma yasağı maddesi çalışanı bağlar ve İş Kanunu kapsamında değerlendirilir. Rekabet hukuku riski, iki veya daha fazla işverenin kendi aralarında işe alım kararlarını koordine etmesinden doğar; bu tamamen farklı bir durumdur.

S: Ücret kıyaslama anketlerine katılım yasal mıdır?

Doğru yönetildiğinde yasal olabilir. Ancak katılmadan önce, söz konusu anketin rekabet duyarlı bilgi paylaşımı oluşturup oluşturmadığının uzman görüşüyle değerlendirilmesi kuvvetle tavsiye edilmektedir.

Mona Hukuk Nasıl Yardımcı Olabilir

Mona Hukuk, Antalya'daki yabancı şirketlere ve bireylere rekabet hukuku uyumu konusunda danışmanlık vermektedir. İK politikalarının incelenmesi, meslek kuruluşlarına katılım değerlendirmesi ve ticari sözleşmelerin gözden geçirilmesi bu kapsamdadır. Potansiyel riskinizi önceden değerlendirmek ya da halihazırda sürmekte olan bir Rekabet Kurulu soruşturmasına yanıt vermek için bize ulaşabilirsiniz.

Antalya'da bir danışmanlık için info@monahukuk.com adresinden bize yazabilir veya +90 (242) 606 14 32 numarasından arayabilirsiniz.