Türkiye'de .tr Alan Adı Uyuşmazlıkları ve Hukuki Çözümler

Türkiye'de çevrimiçi varlık oluşturmak isteyen yabancı bir şirket, markasını taşıyan .tr alan adının çoktan bir başkası tarafından tescil ettirildiğini sıkça keşfeder. Kimi zaman rakip bir firma, kimi zaman ise yalnızca o alan adını ilerde yüksek fiyata geri satmayı planlayan bir spekülatör söz konusudur. Alan adı işgali (cybersquatting) dünyanın her yerinde olduğu gibi .tr uzantısında da ciddi bir sorun oluşturmaktadır.

Türk hukuku bu tür durumlara karşı iki paralel çözüm yolu sunmaktadır: alternatif uyuşmazlık çözümü ve adli yargı. Birçok durumda bu iki yol eş zamanlı olarak işletilebilir. Bu yazı, her iki seçeneğin nasıl çalıştığını ve hangi hazırlıkların yapılması gerektiğini açıklamaktadır.

.tr Alan Adı Sistemi Nasıl İşler?

Türkiye'de .tr uzantılı alan adları, BTK (Bilgi Teknolojileri ve İletişim Kurumu) tarafından yönetilmektedir. Tüm başvurular, BTK'nın işlettiği merkezi kayıt sistemi TRABİS aracılığıyla, BTK tarafından yetkilendirilmiş kayıt kuruluşları (KK) üzerinden gerçekleştirilmektedir.

Yabancı şirketlerin bilmesi gereken en önemli husus şudur: .com.tr, .net.tr ve .biz.tr gibi yaygın uzantılar, İnternet Alan Adları Yönetmeliği'nin 8. maddesi gereğince "ilk gelen ilk alır" ilkesiyle verilmektedir. Başvuru aşamasında herhangi bir marka araştırması yapılmaz. Türkiye pazarında görünür hâle geldiğiniz anda, markanızı içeren bir alan adını başkası sizden önce tescil ettirebilir.

Alan adları bir ila beş yıllık süreler için tahsis edilmekte, yenilenebilmekte ve serbestçe devredilebilmektedir. Bu nedenle bazı kişiler, marka isimlerini içeren .tr alan adlarını toplu olarak tescil ederek marka sahiplerinin ileride bu isimlere prim ödeyeceğini ummaktadır.

Uyuşmazlık Açılabilmesi İçin Gereken Üç Koşul

İnternet Alan Adları Yönetmeliği'nin 25. maddesi, alan adı uyuşmazlık sürecine başvurabilmek için üç koşulun birlikte sağlanmasını aramaktadır:

Birinci koşul: İhtilaf konusu alan adının, başvurucunun sahip olduğu ya da ticarette kullandığı bir marka, ticaret unvanı, işletme adı veya başka bir ayırt edici işaretle aynı ya da karıştırılabilecek ölçüde benzer olması gerekmektedir.

İkinci koşul: Alan adını tescil ettiren kişinin, söz konusu isim üzerinde yasal bir hakkının ya da gerçek bir bağlantısının bulunmaması gerekmektedir. İhtilaf konusu adı gerçekten ticari faaliyetinde kullanan bir rakibi ikna etmek, salt spekülatif amaçla alan adı almış birine karşı kazanmaktan çok daha zordur.

Üçüncü koşul: Alan adının kötü niyetle tescil ettirilmesi veya kötü niyetle kullanılması gerekmektedir. Yargıtay 11. Hukuk Dairesi, pek çok kararında tanınmış bir markanın alan adı olarak tescil ettirilmesinin, 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu kapsamında marka hakkına tecavüz ve haksız rekabet oluşturduğuna hükmetmiştir. Kötü niyet kapsamına; alan adını prim fiyatla satışa çıkarmak, marka sahibinin müşterilerini yönlendirmek amacıyla kullanmak ya da marka sahibinin .tr alan adı edinmesini engellemek girmektedir.

UÇHS Tahkim Süreci

Yönetmelik, BTK tarafından yetkilendirilen Uyuşmazlık Çözüm Hizmet Sağlayıcıları (UÇHS) aracılığıyla işletilen alternatif bir çözüm mekanizması öngörmektedir. Bu yol, mahkeme yoluna kıyasla hem daha hızlı hem de daha düşük maliyetlidir.

Şikâyetçi, tercih ettiği UÇHS kuruluşuna başvurur. Yönetmelik'in 26. maddesi uyarınca, hakemlerin fikri mülkiyet, marka, ticaret veya bilişim hukuku alanlarında uzman olması zorunludur. Yargılama ağırlıklı olarak dosya üzerinden yürütülür; taraflar şahsen dinlenmez. Hakem kararının verilmesinin ardından UÇHS, kararı bir gün içinde BTK'ya, taraflara ve ilgili kayıt kuruluşuna bildirir; BTK da kararı uygular.

Hakem üç sonuçtan birine hükmedebilir: alan adının iptali, başvurucuya devri ya da talebin reddi. Bu mekanizma kapsamında maddi tazminat talep edilemez; bunun için ayrı bir dava açılması gerekir.

Önemli bir usul kuralı: Bir UÇHS'ye başvuru yapıldıktan sonra aynı uyuşmazlık için başka bir UÇHS'ye başvurulması mümkün değildir. Bu nedenle başvurulacak kuruluşu dikkatle seçmek büyük önem taşımaktadır.

Mahkeme Yolu

Tahkim ve adli yargı yolları birbirini dışlamaz. Türkiye'de 6769 sayılı Kanun kapsamında tescilli markanız varsa, ticaret mahkemelerinde bağımsız bir hak ihlali davası açabilirsiniz.

Mahkemeler; alan adının devrine, kullanımının durdurulmasına ve tazminata hükmedebilir; ayrıca 5651 sayılı İnternet Kanunu çerçevesinde ihlale yol açan siteye erişim engelletebilir. Dava sürerken ihtiyati tedbir kararı alınması da mümkündür.

Yalnızca yurt dışında tescilli markanız varsa hâlâ dava açabilirsiniz; tanınmış marka doktrini ve uluslararası sözleşmeler belirli bir güvence sağlar. Ancak Türkiye'de tescilli bir marka olmaksızın geçici tedbir almak genellikle daha uzun sürer. Kişisel veri koruma uyumu ve diğer dijital faaliyet planlamaları gibi konular, Türkiye pazarına girmeden önce fikri mülkiyet tesciliyle birlikte ele alınmalıdır. Yazılım lisans sözleşmelerinde görüldüğü üzere, Türkiye'de belgeli önceki haklar çoğu zaman sonucu belirlemektedir.

Sıkça Sorulan Sorular

S: Türkiye'de tescilli markam olmadan uyuşmazlık başlatabilir miyim?

Evet. Üç koşul testi, yalnızca Türk markası değil; ticaret unvanı, işletme adı ve diğer ayırt edici işaretleri de kapsamaktadır. Bununla birlikte, Türkiye'de tescilli bir marka hem tahkim hem de dava süreçlerini önemli ölçüde hızlandırmaktadır.

S: Alan adı sahibi tahkim kararına itiraz edebilir mi?

Karar sonrasında mahkemeye başvurabilir. Ancak mahkeme aksine ihtiyati tedbir kararı vermedikçe UÇHS kararı geçerliliğini korur ve BTK tarafından uygulanır.

S: Alan adı sahibi yurt dışında olsa bile başvurabilir miyim?

Evet. BTK'nın .tr alan adları üzerindeki yetkisi, alan adı sahibinin bulunduğu ülkeden bağımsızdır. Mekanizma, dünyanın herhangi bir yerindeki kayıt sahibine uygulanır.

S: Kötü niyet nasıl kanıtlanır?

Tanınmış bir markanın prim fiyatla satışa çıkarılmak amacıyla tescil ettirilmesi, müşterilerin yönlendirilmesi ya da marka sahibinin .tr alan adı almasının engellenmesi kötü niyetin tipik örnekleridir. Alan adının daha sonra üçüncü bir kişiye devredilmesini de Yargıtay marka tecavüzü olarak değerlendirmiştir.

S: .tr alan adı üzerinden markam taklit ediliyorsa ne yapmalıyım?

Derhal delil toplayın: zaman damgalı ekran görüntüleri, WHOIS kayıtları ve müşteri şikâyetleri. Sosyal medya ve çevrimiçi kimlik taklidi için de geçerli olduğu üzere, bu tür ihlaller alan adı uyuşmazlığının yanı sıra Türk Ceza Kanunu kapsamında suç şikâyetine de konu olabilir.

Mona Hukuk Nasıl Yardımcı Olabilir

Mona Hukuk, Antalya merkezli bir hukuk bürosu olarak yabancı şirket ve bireylere Türkiye'de bilişim hukuku, fikri mülkiyet koruması ve çevrimiçi marka uyuşmazlıkları konularında danışmanlık sunmaktadır. Ekibimiz, .tr alan adı geri kazanımı, UÇHS tahkim süreçleri, marka ihlali davaları ve Türkiye pazarına giriş öncesi hukuki hazırlık konularında yanınızdadır.

Antalya'da bir danışmanlık için contact@monahukuk.com adresinden bize yazabilir veya +90 (242) 606 14 32 numarasından arayabilirsiniz.