Türkiye'de Marka Tescili Süreci: Yabancılar İçin TÜRKPATENT Rehberi

Türkiye pazarına giren yabancı bir şirket ya da girişimci için markanın Türkiye'de tescil edilmiş olması, ürün ve hizmetleri korumanın temel hukuki adımıdır. 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu (SMK), marka korumasının yalnızca tescil yoluyla elde edileceğini açıkça düzenler (SMK m.7). Yurt dışında tanınan, hatta başka ülkelerde tescilli bir marka, Türkiye'de kaydedilmediği sürece burada aynı korumadan yararlanamaz. Bu rehber, yabancı marka sahiplerinin Türk Patent ve Marka Kurumu (TÜRKPATENT) nezdinde izleyeceği süreci ve dikkat etmesi gereken riskleri özetlemektedir.

Kimler Türkiye'de Marka Başvurusu Yapabilir?

SMK'nın 3. maddesi, korumadan yararlanacak kişileri geniş tutar. Türkiye Cumhuriyeti vatandaşlarının yanı sıra; Türkiye'de yerleşim yeri bulunan ya da sınai veya ticari faaliyette bulunan gerçek ve tüzel kişiler, Paris Sözleşmesi veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması hükümleri dâhilinde başvuru hakkına sahip kişiler ve karşılıklılık ilkesi gereği Türk vatandaşlarına koruma tanıyan devletlerin uyrukları da korumadan yararlanır. Uygulamada bu, dünyanın büyük çoğunluğundaki yabancı şahıs ve şirketlerin Türkiye'de marka tescili yaptırabileceği anlamına gelir.

Ancak önemli bir usul kuralı vardır: SMK m.160/3 uyarınca, yerleşim yeri yurt dışında bulunan kişiler TÜRKPATENT nezdinde ancak marka veya patent vekili aracılığıyla temsil edilebilir. Vekille temsil edilmeksizin bizzat asil tarafından yapılan işlemler yapılmamış sayılır. Dolayısıyla Türkiye'de ikametgâhı bulunmayan yabancı bir marka sahibinin, sicile kayıtlı bir Türk marka vekili (genellikle bir avukat ya da tescilli vekil) atamak zorunda olduğu unutulmamalıdır.

Yasal Dayanak ve Başvuru Şartları

Marka hukukunun temel kaynağı, 22/12/2016 tarihli ve 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'dur. Kanun'un 4. maddesine göre marka; bir teşebbüsün mal veya hizmetlerini ayırt etmeyi sağlayan ve sicilde açık biçimde gösterilebilen kişi adları, sözcükler, şekiller, renkler, harfler, sayılar ve sesler dâhil her tür işaretten oluşabilir.

Başvurunun şeklî şartları m.11'de sayılır: başvuru sahibinin kimlik bilgilerini içeren form, marka örneği, başvuruya konu mal veya hizmetlerin listesi ve ücretin ödendiğine dair bilgi zorunludur. Mal ve hizmetler, Türkiye'nin taraf olduğu Nis (Nice) Anlaşması'na göre uluslararası sınıflandırmaya tabi tutulur (SMK m.11/3). Doğru sınıf seçimi kritiktir; çünkü koruma yalnızca başvuruda belirtilen sınıflar bakımından doğar.

Rüçhan Hakkı ve Uluslararası Başvurular

Yurt dışında zaten bir marka başvurusu bulunan yabancılar için SMK önemli bir avantaj tanır. Paris Sözleşmesi'ne veya Dünya Ticaret Örgütü Kuruluş Anlaşması'na taraf bir devlette usulüne uygun başvuru yapmış kişiler, o ilk başvuru tarihinden itibaren altı ay içinde, aynı marka ve aynı mal veya hizmetler için Türkiye'de rüçhan (öncelik) hakkından yararlanabilir (SMK m.12). Bu süre içinde yapılan Türk başvurusu, ilk başvuru tarihi esas alınarak değerlendirilir; böylece rüçhan tarihinden sonra üçüncü kişilerce yapılan benzer başvuruların önüne geçilir.

Ayrıca Türkiye, Madrid Protokolü'ne taraftır. SMK m.14 uyarınca bu Protokol kapsamında yapılan uluslararası bir başvuru, TÜRKPATENT'e doğrudan yapılan başvuruyla aynı sonuçları doğurur. Bu yol, birden çok ülkede aynı anda koruma isteyen marka sahipleri için pratik bir seçenektir.

TÜRKPATENT'te İnceleme, Yayım ve İtiraz

TÜRKPATENT önce başvuruyu şeklî yönden inceler (SMK m.15). Şeklî eksiklik yoksa Kurum, başvuruyu mutlak ret nedenleri açısından resen değerlendirir (SMK m.16, m.5'e atıfla). Mutlak ret nedenleri arasında ayırt edici nitelikten yoksunluk, cins veya kaliteyi belirten tanımlayıcı işaretler, daha önce tescil edilmiş ya da başvurusu yapılmış markayla aynı veya ayırt edilemeyecek kadar benzer olma, halkı yanıltıcılık ve kamu düzenine aykırılık gibi hâller yer alır (SMK m.5).

Bu incelemeyi geçen başvuru Resmî Marka Bülteni'nde yayımlanır. Yayımdan itibaren iki ay içinde ilgili kişiler, markanın m.5 veya m.6'ya (nispi ret nedenleri) aykırılık taşıdığı gerekçesiyle yazılı ve gerekçeli itiraz edebilir (SMK m.18). Nispi ret nedenleri — önceki markayla karıştırılma ihtimali, tanınmış marka ile çatışma, kötüniyet gibi — yalnızca hak sahibinin itirazı üzerine incelenir. İtiraz olmaz ya da itirazlar nihai olarak reddedilirse ve tescil ücreti ödenirse, marka sicile kaydedilir (SMK m.22).

Tescil, Koruma Süresi ve Yenileme

Tescilli markanın koruma süresi, başvuru tarihinden itibaren on yıldır ve onar yıllık dönemler hâlinde sınırsız sayıda yenilenebilir (SMK m.23). Yenileme talebinin, koruma süresinin sona erdiği tarihten önceki altı ay içinde yapılması ve ücretinin ödenmesi gerekir; bu süre kaçırılırsa ek ücretle altı aylık ek bir süre daha tanınır.

Marka sahiplerinin gözden kaçırmaması gereken bir husus da kullanım yükümlülüğüdür: tescil tarihinden itibaren beş yıl içinde haklı bir sebep olmaksızın Türkiye'de ciddi biçimde kullanılmayan marka, iptal edilebilir (SMK m.9).

Yabancı marka sahipleri için en kritik risk ise şudur: Türkiye'de tescil olmadan pazara girmek, markayı korumasız bırakır. Marka hakkına tecavüz nedeniyle cezai yaptırıma hükmedilebilmesi için markanın Türkiye'de tescilli olması şarttır (SMK m.30/5). Tescilsiz bir yabancı marka, üçüncü bir kişi tarafından Türkiye'de önce tescil ettirilirse, gerçek sahip markasını geri almak için çoğu zaman uzun ve masraflı hükümsüzlük davalarına başvurmak zorunda kalır. Bu nedenle pazara girişten önce yapılan erken tescil, en etkili koruyucu adımdır.

Sıkça Sorulan Sorular

Yabancı bir şirket Türkiye'de doğrudan kendisi mi başvuru yapmalı? Türkiye'de yerleşim yeri bulunmayan yabancı gerçek ve tüzel kişiler, SMK m.160/3 gereği TÜRKPATENT nezdinde ancak sicile kayıtlı bir marka vekili aracılığıyla işlem yapabilir. Vekilsiz yapılan işlemler geçersiz sayılır.

Başka bir ülkede tescilli markam Türkiye'de otomatik olarak korunur mu? Hayır. Koruma tescil yoluyla ve ülkesel olarak elde edilir (SMK m.7). Türkiye'de tescil edilmeyen yabancı bir marka burada aynı korumadan yararlanamaz; yalnızca tanınmış markalara ilişkin sınırlı istisnalar söz konusu olabilir.

Marka tescil süreci ne kadar sürer? Süre; başvurunun eksiksizliğine, mutlak ret incelemesine ve itiraz olup olmamasına göre değişir. İki aylık itiraz süresi ve itirazların incelenmesi süreci, toplam takvimin uzunluğunu doğrudan etkiler.

Türkiye pazarına girmeden önce tescil şart mı? Yasal olarak zorunlu olmasa da güçlü biçimde tavsiye edilir. Erken tescil, markanın başkası adına tescil edilmesi riskini önler ve cezai korumanın kapısını açar (SMK m.30/5).

Mona Hukuk Nasıl Yardımcı Olabilir?

Fikri mülkiyet hukuku, Türkiye pazarına giren yabancı yatırımcılar için stratejik önem taşır. Mona Hukuk olarak marka tescili başvurularında vekillik, Nis sınıflandırması, rüçhan ve Madrid Protokolü başvuruları, itiraz ve hükümsüzlük davalarında yabancı gerçek ve tüzel kişilere hukuki destek sunuyoruz.

Antalya'da danışmanlık için contact@monahukuk.com adresinden yazabilir ya da +90 (242) 606 14 32 numarasını arayabilirsiniz.