Yapay Zekâ ve Türk Hukuku: Düzenleme Çerçevesi Rehberi

Yapay zekâ teknolojileri sağlık, eğitim, finans, hukuk ve perakende sektörlerini hızla dönüştürürken, hukuk sistemleri de bu yeni teknolojiye yetişmek için adımlar atmaktadır. Türkiye, AB AI Act gibi kapsamlı düzenlemelerin gölgesinde kendi düzenleyici çerçevesini şekillendirmektedir. İşletmeler için yapay zekâ entegrasyonu, fırsat olduğu kadar hukuki risk de barındırmaktadır. Antalya'da teknoloji odaklı şirketlere danışmanlık veren hukuk büromuz olarak, bu rehberde yapay zekâ uygulamalarının Türk Hukuku çerçevesindeki yansımalarını ele alıyoruz.

Türkiye'de Yapay Zekâ Düzenlemesinin Mevcut Durumu

Türkiye'de yapay zekâya ilişkin münhasır bir kanun, bu metnin yazıldığı tarihte henüz yürürlüğe girmemiştir; ancak:

• Ulusal Yapay Zekâ Stratejisi çerçevesinde devlet planlama yapmaktadır,
• AB AI Act'in Türkiye'deki yansımaları için hazırlık çalışmaları sürmektedir,
• Sektörel düzenlemeler (sağlık, finans, otomotiv) yapay zekâ uygulamalarının kullanımını dolaylı biçimde etkilemektedir.

İşletmeler için bu süreçte:

• KVKK kuralları,
• Tüketici hukuku,
• Fikri mülkiyet hukuku,
• Sözleşme Hukuku ve Haksız Fiil Hukuku

karma biçimde yapay zekâ uygulamalarının çerçevesini belirlemektedir.

Yapay Zekâ ve KVKK: Veri İşlemenin Sınırları

Yapay zekâ modellerinin eğitilmesi büyük miktarda kişisel veri kullanımı gerektirir. KVKK kapsamında bu veri işleme:

• Hukuki bir sebep dayanağı bulunmalıdır (açık rıza, sözleşmenin kurulması, meşru menfaat vb.),
• Aydınlatma yükümlülüğü karşılanmalıdır,
• Otomatik karar verme mekanizmaları için ilgili kişiye özel itiraz hakkı tanınmalıdır,
• Yurt dışı veri aktarımı düzenlemelerine uyulmalıdır.

Otomatik Karar Verme

Tamamen otomatik bir sistem ilgili kişi aleyhine bir karar veriyorsa (örneğin kredi başvurusunun reddi, iş başvurusunun ön elenmesi), KVKK ilgili kişiye bu karara itiraz etme ve insan müdahalesi talep etme hakkı tanır. Yapay zekâ kullanan işletmelerin bu mekanizmayı kurması zorunludur.

Yapay Zekâ Çıktılarının Telif Hakkı

Bir yapay zekâ tarafından üretilen metin, görsel, ses veya kod, kim tarafından sahiplenilebilir? Türk Hukukunda:

• Eser sahipliği, kural olarak gerçek kişilere aittir,
• Yapay zekânın kendisi eser sahibi olamaz,
• Yapay zekâ ile işbirliği sonucunda üretilen eserlerde, insanın yaratıcı katkısı belirleyicidir.

Bu nedenle:

• ChatGPT veya benzeri araçlarla üretilen tamamen otomatik içeriklerin telif koruması zayıftır,
• Yapay zekâya verilen "prompt" metni, ortaya çıkan çıktıyı insan eseri olarak nitelendirmek için yeterli değildir,
• Yapay zekâ ile üretilen kod, görsel veya metnin ticari olarak kullanılmasında telif riskleri ortaya çıkar.

İşletmeler içerik üretiminde yapay zekâ kullanırken, çıktının insanca düzenlenmesi ve özgün katkı unsurunun sağlanması önemlidir.

Eğitim Verisi ve Telif İhlali

Yapay zekâ modelleri eğitim için mevcut metinleri, görselleri, sesleri kullanmaktadır. Bu kullanımın:

• Telif haklarına uygun olup olmadığı,
• Eğitimde kullanılan eserlerin sahiplerinin haklarının korunup korunmadığı

konuları henüz dünya çapında tartışmalıdır. Türkiye'de yerel olarak yapay zekâ modeli geliştiren şirketler için:

• Eğitim verisinin kaynağının belgelenmesi,
• Telif lisansları olan veri setlerinin tercih edilmesi,
• Açık kaynak ve kamu malı verilerin kullanımının önceliklendirilmesi

önerilir.

Yapay Zekânın Verdiği Zararlardan Sorumluluk

Bir yapay zekâ sistemi karar verir ve bu karar zarara yol açarsa kim sorumludur? Türk Hukukunda haksız fiil sorumluluğu çerçevesinde değerlendirilmesi öngörülmekte; ancak somut olaylarda:

• Yazılımı geliştiren mi,
• Modeli eğiten mi,
• Sistemi konuşlandıran mi,
• Sistemi kullanan mı

sorumlu olduğu tartışılmaktadır. Sözleşmesel düzenlemeler bu boşluğu doldurmaktadır:

• Sağlayıcı, sözleşmede sorumluluk sınırlama maddeleri koyar,
• Müşteri, sistemi kullanırken oluşacak zarara karşı sigorta alabilir,
• AB AI Act benzeri yüksek riskli kullanım alanları için ek yükümlülükler söz konusudur.

Yüksek Riskli Yapay Zekâ Kullanımı

Avrupa Birliği AI Act çerçevesinde "yüksek riskli" sayılan kullanım alanları:

• Sağlık tanı ve tedavisi,
• Eğitim ve sınav puanlama,
• İşe alım ve performans değerlendirme,
• Kredi notlama,
• Adli ve cezai uygulamalar,
• Biyometrik tanımlama.

Türk işletmelerinin bu alanlarda yapay zekâ kullanması, ileride kabul edilecek düzenlemelere uyum açısından ek hazırlık gerektirir. Şimdiden risk değerlendirmesi yapmak, ileride uyum maliyetini azaltır.

Chatbot ve Müşteri Hizmetlerinde Yapay Zekâ

Müşterilerle iletişim için yapay zekâ chatbot kullanımı yaygınlaşmıştır. Hukuki açıdan:

• Müşterinin bir bot ile konuştuğunu bilme hakkı vardır,
• Botun verdiği yanıtların doğruluğundan işletme sorumludur,
• Yanıltıcı bilgi nedeniyle müşterinin uğradığı zarar tazmin yükümlülüğü doğurur,
• Botun veri işleme faaliyeti KVKK kurallarına tabidir.

Antalya'daki turizm ve perakende işletmelerinin chatbot uygulamalarında bu noktalara dikkat etmesi gerekir.

Yapay Zekâ ile İlgili Sözleşme Hükümleri

Yapay zekâ bileşeni içeren tedarikçi sözleşmelerinde aşağıdaki hükümler dikkat gerektirir:

• Veri kullanım izinleri — müşteri verisinin yapay zekâ eğitiminde kullanılmaması garanti edilmeli,
• Çıktı sahipliği — model çıktıları kim tarafından kullanılabilir,
• Yanıltıcı çıktı (hallucination) sorumluluğu,
• Önyargı denetimi — özellikle insan kararını etkileyen sistemlerde,
• Açıklanabilirlik — yapay zekâ kararlarını açıklayan mekanizmalar.

Yapay Zekâ Etiği ve Şirket İçi Politikalar

İşletmelerin yapay zekâ kullanım politikası belirlemesi, hem hukuki risk hem itibar açısından önemlidir. Bu politikada:

• Hangi sistemlerin kullanılabileceği,
• Müşteri verisi paylaşımı sınırları,
• İçerik üretiminde insan denetimi,
• Veri ihlal müdahale prosedürü

açıkça belirlenir. Çalışan eğitimleri bu politikayı destekler.

Geleceğe Hazırlık: Düzenleyici Süreç

Türkiye'de önümüzdeki dönemde yapay zekâya ilişkin daha kapsamlı düzenlemeler beklenmektedir. İşletmeler için ilerici yaklaşım:

1. AB AI Act'in temel yükümlülüklerine uyum sağlamak,
2. KVKK uyumunu yapay zekâ kullanımı açısından güncellemek,
3. Risk değerlendirmesi yapmak,
4. Sözleşmeleri yapay zekâ sözleşmesel risklerine göre revize etmek,
5. İç eğitim ve etik kurallar hazırlamak.

Hukuki Destek

Antalya'da yapay zekâ teknolojilerinden yararlanan şirketler için MONA HUKUK olarak veri koruma uyumu, sözleşme müzakeresi, telif hakkı analizi ve risk değerlendirmesi hizmeti sunuyoruz. Yapay zekânın geliştiricisi ya da kullanıcısı olun, hukuki çerçevenin dinamik dönüşümünde sizi öngörülebilir biçimde yönlendiriyoruz.

Danışmanlık için contact@monahukuk.com adresinden bize yazabilir veya +90 (242) 606 14 32 numarasından arayabilirsiniz.