Velayet Davalarında Yabancı Müvekkillerin Hakları

Türk ya da yabancı uyruklu eşler arasındaki boşanma veya ayrılık sürecinde en hassas mesele genellikle çocuğun velayetidir. Yabancı bir ebeveynin Türk Hukuk sisteminde velayet davasında karşılaşacağı süreç, kendi anavatanından farklılıklar gösterebilir. Antalya'da Aile Hukuku alanında çalışan hukuk büromuz olarak bu rehberde, yabancı ebeveynlerin Türkiye'deki velayet davalarında sahip olduğu hakları ve uygulanan ilkeleri ele alıyoruz.

Çocuğun Üstün Yararı İlkesi

Türk Aile Hukukunda velayet kararlarının tek belirleyici unsuru çocuğun üstün yararıdır. Çocuğun:

• Fizyolojik ve psikolojik gelişimi,
• Eğitim ve sağlık ihtiyaçları,
• Anne ve baba ile duygusal bağı,
• İstikrarlı bir çevre ihtiyacı,
• Kendi tercihi (özellikle belirli yaşın üzerindeki çocuklarda)

mahkemece değerlendirilir. Yabancı ebeveyn de bu değerlendirmenin tamamen içindedir; uyruğu velayet hakkı bakımından ayırt edici etken değildir.

Yabancı Ebeveynin Eşit Hakları

Türk Hukukunda çocuk üzerinde anne ile babanın hakları eşittir. Yabancı uyruklu olmak velayet hakkına engel değildir; ancak bazı pratik konularda dezavantaj yaratabilir. Mahkeme tipik olarak şu unsurları değerlendirir:

• Hangi ebeveynin çocuğa daha çok zaman ayırabileceği,
• Hangi ebeveynin çocuğa daha istikrarlı bir hayat sunabileceği,
• Çocuğun anaokulu, okul gibi sosyal çevresinin sürekliliği,
• Ebeveynlerin işbirliği yapabilme kapasitesi.

Yabancı ebeveyn, işi sebebiyle Türkiye'de uzun süreli kalamayacaksa mahkeme bunu değerlendirmeye katar. Buna karşın, çocuğun ana dili ve kültürel kimliğinin korunması bakımından yabancı ebeveynin önemi açıktır.

Velayet Türleri

Türk Hukukunda velayet:

• Tek velayet: Velayet, taraflardan yalnızca birine verilir. Diğer ebeveyne çocukla kişisel ilişki kurma hakkı tanınır.
• Ortak velayet: Yargıtay'ın kabul ettiği son içtihada göre, eşlerin işbirliği yapabildiği ve çocuğun üstün yararına uygun durumlarda ortak velayet de mümkündür.

Yurt dışında ortak velayet kararı almış yabancı eşler için, Türk Hukukunda da ortak velayetin uygulanması talep edilebilir.

Kişisel İlişki Kurma Hakkı

Velayet diğer ebeveyne verildiğinde, velayeti olmayan ebeveynin kişisel ilişki kurma hakkı vardır. Bu hak:

• Belirli gün ve saatlerde çocuğu görme,
• Belirli dönemlerde çocuğu yanına alma,
• Telefon, görüntülü iletişim gibi araçlarla çocukla iletişim kurma

biçiminde düzenlenir. Yabancı ebeveynin anavatanından gelmesi gerekiyorsa, daha uzun süreli ve yoğun görüşme zamanları belirlenebilir.

Çocuğun Ülke Dışına Çıkarılması

Velayetin tek ebeveyne verildiği durumlarda dahi çocuğun yurt dışına çıkarılması için diğer ebeveynin onayı kural olarak gerekir. Kişisel ilişki kurma hakkı sahibi ebeveynin haklarını korumak için:

• Mahkeme kararıyla çocuğun yurt dışına çıkış yasağı konulabilir,
• Geçici çıkışlar için diğer ebeveynin noter onaylı muvafakatnamesi istenir,
• Tek taraflı kaçırma girişimleri uluslararası çocuk kaçırma hükümleri çerçevesinde kovuşturulur.

Antalya'da yıllarca gözlemlediğimiz üzere, yabancı ebeveynler çocuğu anavatana götürme talep ettiğinde Türk mahkemesi her iki ebeveynin haklarını dengelemek için titiz bir değerlendirme yapmaktadır.

Uluslararası Çocuk Kaçırma

Eşlerden birinin çocuğu diğer ebeveynin rızası olmaksızın yurt dışına götürmesi (veya yurt dışından getirmemesi), uluslararası çocuk kaçırma sayılır. Lahey Çocuk Kaçırma Sözleşmesi kapsamındaki ülkeler arasında bu durum:

• Hızla geri iade edilmesini gerektirir,
• Türk Adalet Bakanlığı merkezi makam olarak işlem yapar,
• Çocuğun mutad meskenine geri döndürülmesi esastır.

Bu nedenle yabancı ebeveynlerin, anavatanlarına çocuk götürmek istediklerinde mutlaka mahkeme kararı veya diğer ebeveynin onayını almaları gerekir.

Çocuğun Görüşünün Alınması

Belirli yaşın üzerindeki çocukların velayet kararında görüşü alınır. Mahkeme:

• Çocuğu hakim odasında dinleyebilir,
• Pedagog veya psikolog raporu isteyebilir,
• Çocuğun beyanını velayet kararında değerlendirir.

Yabancı çocuğun Türkçe yetkinliği yetersizse tercüman aracılığıyla görüşü alınır.

Sosyal İnceleme Raporu

Velayet davalarında mahkeme tipik olarak sosyal inceleme raporu ister. Bu rapor:

• Sosyal hizmet uzmanı tarafından hazırlanır,
• Her iki ebeveyni ve çocuğu ayrı ayrı değerlendirir,
• Yaşam koşulları, ekonomik durum, çevre incelenir,
• Ebeveynlerin çocukla bağı, çocuğun tercihi tespit edilir.

Sosyal inceleme raporu mahkeme kararını önemli ölçüde etkiler; bu nedenle uzmana karşı dürüst, açık ve çocuğun yararına odaklanan beyanlar verilmesi önerilir.

Velayetin Değiştirilmesi

Velayet kararı kesinleştikten sonra dahi koşullar değişirse velayetin değiştirilmesi davası açılabilir. Tipik durumlar:

• Velayet sahibi ebeveynin çocuğa karşı görevini yerine getirmemesi,
• Çocuğun mevcut ortamda zarar görmesi,
• Velayet sahibi ebeveynin yurt dışına yerleşmesi,
• Çocuğun büyümesiyle birlikte tercihinin değişmesi.

Değişiklik davası açılırken yine çocuğun üstün yararı ilkesi belirleyicidir.

Nafaka ve Velayet İlişkisi

Velayet hangi ebeveyne verilmiş olursa olsun, diğer ebeveynin iştirak nafakası ödeme yükümlülüğü doğar. Yabancı ebeveynin yurt dışında yaşaması bu yükümlülüğü değiştirmez:

• Yurt dışında ödenen nafakanın Türkiye'de tahsili için tenfiz prosedürü kullanılabilir,
• Türkiye'de ödenmesi gereken nafakanın yabancı ülkede zorla tahsili için ilgili devletlerarası mekanizmalar işletilebilir.

Hukuki Destek

Antalya'da yabancı ebeveynlerin velayet davalarını MONA HUKUK olarak titizlikle yürütüyoruz. Çocuğun üstün yararı ilkesini esas alarak, yabancı müvekkilimizin haklarını uluslararası boyutuyla birlikte koruyor; gerektiğinde tedbir, geri iade, kişisel ilişki ihlali gibi hızlı müdahale gerektiren süreçleri hızla başlatıyoruz.

Danışmanlık için contact@monahukuk.com adresinden bize yazabilir veya +90 (242) 606 14 32 numarasından arayabilirsiniz.