Yabancı Eşlerin Boşanmasında Mal Paylaşımı: Türkiye'deki Uygulama

Boşanmanın hukuki tarafı kadar — belki ondan daha çok — eşleri ilgilendiren konu mal paylaşımıdır. Yabancı uyruklu eşlerin Türkiye'de boşanmasında, yalnızca Türk Hukuku değil, eşlerin uyruğu, evliliğin nerede kıyıldığı ve malvarlığının bulunduğu yer gibi unsurlar da göz önünde tutulmalıdır. Antalya'da pek çok uluslararası boşanma dosyasını mal paylaşımı boyutuyla yöneten hukuk büromuzun gözlemleri bu rehberde yer almaktadır.

Türk Hukukunda Mal Rejimleri

Türk Hukukunda evlilik mal rejimleri, eşlerin sözleşmeyle aksini kararlaştırmamaları halinde edinilmiş mallara katılma rejimine tabidir. Eşler dilerlerse evlenme öncesinde veya evlilik süresince noter aracılığıyla başka bir mal rejimi seçebilirler:

• Edinilmiş mallara katılma (yasal rejim),
• Mal ayrılığı,
• Paylaşmalı mal ayrılığı,
• Mal ortaklığı.

Sözleşme yoksa edinilmiş mallara katılma rejimi uygulanır.

Edinilmiş Mallara Katılma Rejimi

Bu rejimde:

• Edinilmiş mallar: Eşin evlilik birliği süresince çalışarak veya kazanılan değerlerle elde ettiği mallardır. Maaş, kira geliri, sosyal güvenlik kurumlarından elde edilen edimler, çalışmasını engelleyen kayıpların tazminatı gibi kalemler bu kategoriye girer.
• Kişisel mallar: Eşin evlenmeden önce sahip olduğu mallar; evlilik süresince bağış veya miras yoluyla edindiği mallar; kişisel kullanım eşyaları; manevi tazminatlar; kişisel malların yerine geçen değerler.

Boşanmada ortaya çıkan paylaşım, yalnızca edinilmiş malların yarısı üzerindedir. Kişisel mallar paylaşıma tabi tutulmaz.

Bir Yabancının Türkiye'de Edindiği Malların Paylaşımı

Antalya'da yabancı eşlerden birinin veya her ikisinin edindiği gayrimenkul, mal paylaşımının en sık konusu olur. Tipik senaryolar:

Senaryo 1: Tek Eş Adına Tapuda Kayıtlı Mülk

Bir taşınmaz, evlilik süresince eşlerden birinin adına alınmış olabilir. Bu durumda taşınmaz edinilmiş mal sayılır ve diğer eşin katılma alacağı doğar. Yani diğer eş mülkün yarısının ortağı olmasa da değerinin yarısı kadar parasal alacak hakkına sahiptir.

Senaryo 2: İki Eş Adına Müşterek Tapulu Mülk

Tapuda her iki eş ortaklaşa malik ise, paylaşım daha basit yürür. Müşterek mülkiyet halinde her eş kendi payına sahiptir.

Senaryo 3: Yurt Dışındaki Malvarlığı

Eşlerden birinin anavatanında veya başka bir ülkede malvarlığı olabilir. Türk mahkemesi, kural olarak kendi yetki alanında bulunan malvarlıkları üzerinde karar verir; yurt dışındaki mallar için yabancı mahkemenin yardımı gerekebilir. Yabancı mahkemece verilmiş paylaşım kararının ileride Türkiye'de geçerli olması için tanıma/tenfiz prosedürü gerekecektir.

Hangi Hukukun Uygulanacağı

Yabancı eşlerin mal rejimine hangi ülkenin hukukunun uygulanacağı, milletlerarası özel hukuk kurallarına göre belirlenir. Genel kural:

• Eşlerin müşterek vatandaşlık hukuku,
• Müşterek vatandaşlık yoksa müşterek mutad mesken hukuku,
• Bu da yoksa Türk Hukuku.

Antalya'da yıllardır birlikte yaşayan, ortak ev edinmiş yabancı eşler için Türk Hukuku uygulanma ihtimali yüksektir.

Sözleşmeyle Mal Rejimi Belirlenmesi

Eşler, evlenmeden önce veya evlilik süresince mal rejimi sözleşmesi ile farklı bir rejim seçebilirler. Bu sözleşme:

• Noter önünde düzenlenmeli,
• Sözleşmenin imzasında her iki eşin de iradesinin sakat olmaması esastır,
• Eşlerden birinin malvarlığı diğerine kıyasla aşırı dengesizse yargı denetiminden geçebilir.

Önemli: Bazı yabancı ülkelerde yapılmış evlilik öncesi sözleşmeler (prenup), Türk Hukuku çerçevesinde ayrı değerlendirilir; doğrudan uygulanmayabilir.

Boşanmadan Önce Mal Kaçırma Şüphesi

Yaygın bir endişe, eşlerden birinin boşanma sürecinde malvarlığını üçüncü kişilere devretmesi ihtimalidir. Buna karşı:

• Tedbir kararı: Mahkemeden taşınmazlar üzerine ihtiyati tedbir konulması talep edilebilir,
• Kötü niyetli devirin geri alınması: Boşanma sürecine ilişkin hilenin tespiti halinde devir iptali istenebilir.

Boşanma davası açılmadan önce mal kaçırma riski varsa, dava açar açmaz tedbir talep edilmesi koruyucu bir adımdır.

Katkı Payı Alacağı

Edinilmiş mallara katılma alacağına ek olarak, eşlerden biri diğer eşin kişisel malına katkı sağlamış ise (örneğin eşin evlilik öncesinden kalma evine maddi katkıda bulunmuşsa), katkı payı alacağı talep edilebilir. Bu alacak ayrı bir hesaplama gerektirir.

Aile Konutu Şerhi

Türk Hukukunda evlilik birliği boyunca aile konutu olarak kullanılan taşınmaz, malik olmayan eşin onayı olmaksızın satılamaz, ipotek edilemez. Bu koruma:

• Tapuda aile konutu şerhi düşürülerek pekiştirilir,
• Boşanma süresince mülkiyet bir eşte olsa bile diğer eşin onayını gerektirir,
• Aile konutu üzerinde haksız yere yapılan işlemler iptal edilir.

Antalya'da yabancı eşlerin oturduğu evlerin aile konutu şerhinin düşürülmesi, koruma sağlamak isteyenler için önemli bir araçtır.

Yargılama ve İspat

Mal paylaşımında ispat yükü iddia edene aittir:

• Edinilmiş mal olduğunu iddia eden taraf bunu ispat etmelidir,
• Bir malın kişisel mal olduğunu iddia eden taraf bunu ispat etmelidir,
• Banka kayıtları, tapu kayıtları, satış sözleşmeleri, miras belgeleri delil olur.

Karine: Aksi ispat edilmedikçe, evlilik birliği içinde edinilen mallar edinilmiş mal sayılır.

Hukuki Destek

Antalya'da yabancı eşlerin boşanmasında mal paylaşımı süreçlerini MONA HUKUK olarak baştan sona yürütüyoruz: tedbir alınmasından mal rejimi tasfiyesine, katkı payı taleplerinden tanıma/tenfiz prosedürlerine kadar her aşamada uluslararası deneyimli ekibimizle yanınızdayız.

Danışmanlık için contact@monahukuk.com adresinden bize yazabilir veya +90 (242) 606 14 32 numarasından arayabilirsiniz.