Yapay Zekâ ile Üretilen İçeriklerde Telif Hakkı: Türk Hukuku Çerçevesi

Bir yapay zekâ aracı saniyeler içinde özgün görünen bir roman bölümü, pazarlama metni ya da görsel üretiyor. Peki bu içeriğin telif hakkı kime ait? Kullanan kişiye mi, yazılımı geliştiren şirkete mi, yoksa hiç kimseye mi? 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (FSEK) ve Türk hukuk doktrininin bu soruya verdiği yanıt, hem içerik üreticileri hem de bu içerikleri kullanan işletmeler açısından kritik sonuçlar doğurmaktadır.

FSEK'te "Eser" ve "Eser Sahibi" Kavramları

FSEK'in 1/B maddesine göre "eser", sahibinin hususiyetini taşıyan ve ilim-edebiyat, musiki, güzel sanatlar veya sinema eseri olarak sayılan her türlü fikir ve sanat ürünüdür. Aynı Kanun'un 8. maddesine göre ise eser sahibi, eseri meydana getirendir; ve bu kişinin gerçek bir insan olması zorunludur.

Türk hukuku, Kıta Avrupası hukuk geleneğini takip ederek eser sahibini fiziksel bir kişiyle özdeşleştirmektedir. Bu temel ilke, yapay zekâ içerikleri söz konusu olduğunda ciddi bir hukuki boşluğa yol açmaktadır: FSEK'in mevcut haliyle, otonom biçimde üretilmiş bir yapay zekâ çıktısı üzerinde telif hakkının doğması için gereken "insani hususiyet" unsuru bulunmamaktadır.

Yapay Zekâ Çıktısı Telif Korumasından Yararlanabilir mi?

Türk hukukunda bu sorunun yanıtı, büyük ölçüde kullanıcının içerik üretim sürecine katılımının derinliğine bağlıdır:

• Düşük katılım: Kullanıcı yalnızca birkaç kelimelik bir komut giriyor ve yapay zekâ içeriğin tamamını üretiyor. Bu durumda kullanıcının hususiyeti esere yansımamıştır; telif koruması son derece zayıf ya da hiç yoktur.
• Orta düzey katılım: Kullanıcı ayrıntılı yönergeler, kısıtlamalar ve seçimler yapıyor; yapay zekâyı bir araç olarak kullanıyor. Burada kullanıcının yaratıcı katkısı daha belirgindir.
• Yüksek katılım: Kullanıcı yapay zekânın çıktısını önemli ölçüde dönüştürüyor, düzenliyor, seçiyor ve yeniden yaratıyor. Bu durumda ortaya çıkan eser üzerinde kullanıcı lehine telif hakkı doğabilir.

FSEK m.8 kesin bir kural koyduğundan, mahkemelerin bu çizginin nerede çizileceğine vakaya özgü karar vermesi beklenmektedir. Türkiye Fikri Mülkiyet Hukuku alanında bu konuda henüz emsal niteliğinde yayımlanmış yüksek mahkeme kararı bulunmamakla birlikte, uluslararası öğreti ve karşılaştırmalı hukuk Türk mahkemelerinde giderek artan bir referans kaynağı hâline gelmektedir.

Yapay Zekâ Şirketinin Hakları

Yapay zekâ modelini geliştiren şirket, eğitim verisi, model mimarisi ve yazılım kodu üzerinde bağımsız fikri mülkiyet haklarına sahiptir. Ancak modelin ürettiği çıktı üzerindeki haklar, kullanım şartları (Terms of Service) sözleşmesiyle farklı biçimde düzenlenebilmektedir. Pek çok büyük yapay zekâ platformu, hizmet koşullarında çıktı üzerindeki hakları kullanıcıya bırakmakta; ancak şirkete geniş bir lisans tanımaktadır.

Bu nedenle yapay zekâ araçlarının kullanım şartlarını dikkatlice okumak, özellikle ticari amaçla içerik üreten işletmeler için vazgeçilmez bir hukuki önlem hâline gelmiştir.

Platform Sorumluluğu ve Haksız Kullanım

Bir platform, yapay zekâ üretimi içeriği yayınladığında başka bir sorun belirginleşmektedir: yapay zekânın eğitim verisi olarak telif hakkıyla korunan eserler kullanılmışsa kaynak eserlere yönelik hak ihlali riski doğabilir. Türk hukukunda "adil kullanım" istisnası FSEK'in 30-42. maddeleri arasında sınırlı biçimde düzenlenmiş olup yapay zekâ eğitimini doğrudan karşılamayan istisnalar içermektedir.

Üçüncü kişi eserlerini izinsiz kullanan ya da bu tür içerikleri barındıran platformlar, 5651 sayılı Kanun kapsamında ek yükümlülüklerle de karşılaşabilir.

İşletmeler İçin Pratik Öneriler

1. Kullanım şartlarını inceleyin: Kullandığınız yapay zekâ aracının çıktı haklarını kime tanıdığını teyit edin.
2. İnsan katkısını belgeleyin: Yapay zekâ çıktısı üzerinde yapılan yaratıcı düzenleme, seçim ve dönüşümleri kayıt altına alın.
3. Ticari marka ile koruyun: Telif hakkı belirsiz kalsa bile özgün ticari isimler ve logolar marka tesciliyle korunabilir.
4. Eğitim verisi sorumluluğunu araştırın: Üçüncü taraf içerikleri kendi yapay zekâ sisteminizin eğitiminde kullanıyorsanız lisans ve izin durumunu kontrol edin.
5. Sözleşmelerle güvence alın: Yapay zekâ destekli içerik hizmeti satın alan ya da satan sözleşmelerde fikri mülkiyet sahipliği ve garanti maddelerini açıkça düzenleyin.

Sıkça Sorulan Sorular

Yapay zekâ üretimi bir görsel için Türkiye'de telif hakkı tescili yapılabilir mi? FSEK kapsamındaki eser tescili ihtiyari olmakla birlikte, yapay zekânın otonom üretimi sayılabilecek çıktılar için tescil talebinin reddedilme ihtimali yüksektir. Bununla birlikte kullanıcının önemli yaratıcı katkısı varsa durum farklı değerlendirilebilir.

Başkasının telif hakkını ihlal eden yapay zekâ içeriği yayınlarsam ne olur? FSEK kapsamında hukuki ve cezai sorumluluk doğabilir. Hak sahibi, tazminat, men ve imha talep edebilir.

Yapay zekâ ile ürettiğim içerikleri ticari olarak kullanabilir miyim? Kullandığınız araçın hizmet koşullarına bağlıdır. Çoğu büyük platform ticari kullanıma izin verir; ancak içeriğin başkasının telif hakkını ihlal etmemesi ön koşuldur.

Yapay zekâ korunan bir eseri taklit ederse durum ne olur? Bu durum Türkiye'de henüz emsal kararları oluşmamış tartışmalı bir alandır. Taklidin bilinçli ve sistematik olması halinde hak ihlali iddiaları gündeme gelebilir.

Türkiye'de bu alanda yakın dönemde bir yasal düzenleme bekleniyor mu? TBMM'de yapay zekâya ilişkin çalışmalar başlatılmış olmakla birlikte, FSEK'te kapsamlı değişiklik yapılmasına yönelik somut bir takvim henüz kamuoyuyla paylaşılmamıştır.

Mona Hukuk Nasıl Yardımcı Olabilir?

Yapay zekâ ve fikri mülkiyet hukuku, Türk hukukunda hızla gelişen bir kesişim alanıdır. Mona Hukuk olarak yapay zekâ araçları kullanan ya da bu araçları geliştiren şirketlere sözleşme incelemesi, fikri mülkiyet hakları stratejisi ve olası ihlal davalarında hukuki destek sunuyoruz.

Antalya'da danışmanlık için contact@monahukuk.com adresinden yazabilir ya da +90 (242) 606 14 32 numarasını arayabilirsiniz.