E-ticaret Platformlarında Marka ve Telif Hakkı İhlalleri: Türkiye'de Platform Sorumluluğu

Bir markanın taklidi ya da izinsiz kopyalanmış bir içerik, artık çoğu zaman bir vitrinde değil; milyonlarca kullanıcıya ulaşan bir e-ticaret pazar yerinde tek bir ürün ilanı olarak karşımıza çıkıyor. Peki bu ilandan yalnızca satıcı mı sorumludur, yoksa ilana ev sahipliği yapan platform da mı? Türkiye'de bu sorunun yanıtı büyük ölçüde 6563 sayılı Elektronik Ticaretin Düzenlenmesi Hakkında Kanun ile onun getirdiği "bildirim üzerine kaldırma" düzenine bağlıdır. Bu yazıda, marka ve telif hakkı ihlali içeren ilanlar karşısında hem platformun hem satıcının sorumluluğunu ve özellikle yabancı hak sahiplerinin izleyebileceği pratik yolu ele alıyoruz.

İki Farklı Aktör: Pazar Yeri ile Satıcı

6563 sayılı Kanun'un 2. maddesi, e-ticaret zincirindeki iki temel aktörü ayrı ayrı tanımlar. Elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı (ETAHS), pazar yerinde satıcıların mal veya hizmetlerinin teminine yönelik sözleşme yapılmasına ya da sipariş verilmesine imkân sağlayan taraftır; yani platformun kendisidir. Elektronik ticaret hizmet sağlayıcı (ETHS) ise pazar yerinde veya kendi ortamında sözleşme yapan, sipariş alan satıcıdır.

Bu ayrım kritiktir: taklit ürünü ilana koyan, satan ve gönderen taraf satıcıdır; platform yalnızca ilana ev sahipliği yapan aracıdır. Hangi tarafın, hangi koşulda sorumlu olduğu bu ayrımdan doğar.

6563 Sayılı Kanun m.9: Bildirim Üzerine Kaldırma ve Güvenli Liman

Kanun'un 2022 değişikliğiyle yeniden düzenlenen 9. maddesi konunun kalbidir. Maddenin birinci fıkrası, kural olarak diğer kanunlarda aksine hüküm bulunmadıkça aracı hizmet sağlayıcının, satıcı tarafından sunulan içerik ve içeriğe konu mal veya hizmetle ilgili hukuka aykırı hususlardan sorumlu olmadığını belirtir. Bu, platformu koruyan bir "güvenli liman" (safe harbor) ilkesidir. (Anayasa Mahkemesi'nin 12/2/2026 tarihli, E.2024/187, K.2026/42 sayılı kararıyla bu fıkra yalnızca "tüketici sözleşmeleri" yönünden iptal edilmiş olup iptal 2/3/2027'de yürürlüğe girecektir; fikri mülkiyet ihlalleri bakımından kural yürürlüktedir.)

Bu sorumsuzluğun bir sınırı vardır. Maddenin ikinci fıkrasına göre platform, bir içeriğin hukuka aykırı olduğundan haberdar olduğunda bu içeriği gecikmeksizin yayımdan kaldırmak ve durumu ilgili kamu kurumlarına bildirmekle yükümlüdür. Üçüncü fıkra ise doğrudan fikri mülkiyeti hedefler: platform, hak sahibinin fikri ve sınai mülkiyet hakkı ihlaline dair bilgi ve belgeye dayanan şikâyeti üzerine, şikâyete konu ürünü yayımdan kaldırır ve durumu hem satıcıya hem hak sahibine bildirir. Satıcı, şikâyetin aksini gösteren bilgi ve belgeye dayanan bir itiraz sunarsa, platform ürünü yeniden yayımlar. Şikâyet ve itirazda tarafların açık kimlik ve adres bilgileri, ürün bilgileri ve kaldırma ya da yeniden yayımlamaya ilişkin gerekçeler yer almalıdır.

İlgili yönetmelik (RG 29/12/2022) bu mekanizmayı somutlaştırır: platform hukuka aykırı içeriği kırk sekiz saati geçmemek üzere kaldırmalı, fikri ve sınai mülkiyet şikâyeti platformun dâhili iletişim sistemi, noter veya KEP aracılığıyla yapılmalı ve başvuruya Türk Patent ve Marka Kurumunca düzenlenen hak sahipliğini gösterir tescil belgesi eklenmelidir. Sonuç olarak platform, usulüne uygun bir bildirime rağmen ürünü kaldırmazsa, sorumsuzluk kalkanını yitirir ve genel hükümlere göre sorumlu hâle gelebilir.

Satıcının SMK ve FSEK Kapsamındaki Ayrı Sorumluluğu

Platformun ürünü kaldırması, ihlali işleyen satıcının sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Asıl tecavüz, taklit ürünü satışa sunan satıcı tarafından gerçekleştirilir. Marka taklidi 6769 sayılı Sınai Mülkiyet Kanunu'nun 29 ve 30. maddeleri kapsamında hem hukuki hem cezai sorumluluk doğururken; izinsiz kopyalanmış görsel, metin, yazılım veya tasarım 5846 sayılı Fikir ve Sanat Eserleri Kanunu (özellikle m.71) kapsamında değerlendirilir. Bir başka deyişle, bildirim üzerine kaldırma platforma karşı hızlı bir çözümdür; satıcıya karşı ise hak sahibi ayrıca tespit, men, tazminat ve cezai şikâyet yollarını işletebilir.

Yabancı Marka Sahipleri İçin Pratik Rehber

1. Hak sahipliğini belgeleyin: Marka için Türkiye'de (veya Türkiye'yi kapsayan Madrid tescili ile) alınmış tescil belgesini hazırlayın; telifte tescil zorunlu değildir ancak sahipliği gösteren tarihli deliller güçlü destek sağlar.
2. Bilgi ve belgeye dayanan bir şikâyet kurun: Kimlik ve adres bilgileri, ilan bağlantısı, ürün görselleri ve ihlal gerekçesini eksiksiz belirtin; soyut iddia yeterli değildir.
3. Doğru kanalı kullanın: Şikâyeti platformun dâhili bildirim sistemi, noter ya da KEP üzerinden iletin; böylece bildirim tarihini ispatlanabilir kılın.
4. Delili donuk hâle getirin: İlanı kaldırılmadan önce ekran görüntüsü ve tarih içeren e-tespit ile kayıt altına alın.
5. İzleyin ve gerekirse yargıya taşıyın: İtiraz üzerine yeniden yayımlanan veya yeni açılan ilanları takip edin; ısrarlı ihlallerde satıcıya karşı ihtiyati tedbir, gümrükte durdurma ve dava yollarını değerlendirin.

Sıkça Sorulan Sorular

Platform, taklit ürün ilanından her zaman sorumlu mudur? Kural olarak hayır. 6563 sayılı Kanun m.9, aracı hizmet sağlayıcıyı prensipte sorumlu tutmaz. Ancak usulüne uygun bilgi ve belgeye dayanan bir bildirime rağmen ürünü gecikmeksizin kaldırmazsa, güvenli liman korumasını kaybeder.

Bildirim yaptım ve platform ürünü kaldırdı; süreç bitti mi? Hayır. Kaldırma yalnızca platforma yöneliktir. İhlali işleyen satıcı SMK ve FSEK kapsamında ayrıca sorumludur; ayrıca satıcı belgeye dayalı itiraz sunarsa ürün yeniden yayımlanabilir, bu nedenle izleme şarttır.

Markam Türkiye'de tescilli değil; yine de şikâyet edebilir miyim? Fikri ve sınai mülkiyet şikâyetinde hak sahipliğini gösteren tescil belgesi güçlü biçimde beklenir. Telif hakları için tescil zorunlu olmasa da Türkiye'de marka tescili, hem bildirim hem cezai koruma için güçlü şekilde önerilir.

Yurt dışı merkezli bir platforma karşı ne yapabilirim? Türkiye'ye yönelik faaliyet gösteren pazar yerleri 6563 sayılı Kanun'un kapsamındadır. Bildirim mekanizmasının yanında, satıcıya ve gerektiğinde platforma karşı Türkiye'de dava ve gümrükte durdurma yolları da açıktır.

Mona Hukuk Nasıl Yardımcı Olabilir?

E-ticaret platformlarındaki fikri mülkiyet ihlalleri; doğru bildirim, sağlam delil ve satıcıya karşı stratejik takip gerektirir. Mona Hukuk olarak yerli ve yabancı marka ile telif hakkı sahiplerine, platformlara etkili takedown bildirimi hazırlanması, itiraz süreçlerinin yönetimi, satıcıya karşı tespit-men-tazminat davaları ve cezai şikâyet süreçlerinde uçtan uca hukuki destek sunuyoruz.

Antalya'da danışmanlık için contact@monahukuk.com adresinden yazabilir ya da +90 (242) 606 14 32 numarasını arayabilirsiniz.