Yabancı Mahkeme Kararlarının Türkiye'de Tenfizi: İş Rehberi

Bir yabancı mahkemede dava kazandınız — belki Londra'da, Frankfurt'ta ya da Dubai'de — ve borçlunuzun Türkiye'de banka hesapları, taşınmazları veya sair malvarlığı bulunmaktadır. Doğal olarak, elinizdeki kararın meselenin sonu anlamına geldiğini düşünürsünüz. Ne var ki bir yabancı mahkeme kararı Türkiye'de doğrudan icra edilebilir mahiyette değildir. İstanbul veya Antalya'da herhangi bir icra dairesinin işlem yapabilmesi için, kararın evvela bir Türk mahkemesince tanınması ve icra kabiliyeti kazanması gerekir.

Türk Hukuk uygulamasında tanıma ve tenfiz olarak bilinen bu prosedür, 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK) ile düzenlenmektedir. Yurt dışında elde ettikleri kararın Türkiye'de pürüzsüz biçimde icra edileceğini uman, bunun yerine ciddi bir usul engeliyle karşılaşan yabancı alacaklılar için çoğu zaman hayal kırıklığına yol açan bir aşamadır. Bu rehber, sürecin nasıl işlediğini, kararınızın hangi şartları taşıması gerektiğini ve red sebeplerinden nasıl kaçınılacağını ele almaktadır.

Tanıma ve Tenfiz Arasındaki Fark

Sıkça birlikte anılsalar da tanıma ve tenfiz farklı amaçlara hizmet eder.

• Tanıma, yabancı bir mahkeme kararına Türkiye'de kesin hüküm etkisi tanır — boşanma, velayet, soybağı veya bir hukuki statü tesis eden her türlü karar bakımından işlevseldir. Tanınan karar, Türk makamlarını, başta nüfus müdürlükleri ve sicil daireleri olmak üzere bağlar.
• Tenfiz ise bir adım ileri gider: kararın, Türkiye'deki borçlunun malvarlığı üzerinde olağan icra prosedürü aracılığıyla cebren yerine getirilmesine olanak sağlar. Tahsilat peşindeki alacaklıların ihtiyaç duyduğu kurum genellikle budur.

Tenfiz alınmamış parasal bir karar Türkiye'de yalnızca beyani bir değer taşır. Buna karşılık, mali yükümlülük içermediği sürece bir boşanma hükmü gibi statüye ilişkin karar kural olarak yalnızca tanımayı gerektirir; nafaka veya mal rejimi tasfiyesi gibi unsurlar barındırması hâlinde ise tenfiz de aranır.

Yetkili Türk Mahkemesi

Tanıma ve tenfiz davaları, Asliye Hukuk Mahkemesi'nde aşağıdaki sırayla yetkili yerde açılır:

1. Davalının Türkiye'deki yerleşim yeri,
2. Yoksa mutad meskeninin bulunduğu yer,
3. Yoksa icranın talep edileceği yer — tipik olarak malvarlığının bulunduğu mahal.

Ticari ihtilaflarda, uyuşmazlığın niteliğine göre Asliye Ticaret Mahkemesi yetkili olabilir; Aile Hukukuna ilişkin davalarda ise Aile Mahkemesi karar verir. Yanlış mahkemede dava açmak ihtilafı düşürmez ancak dosya yetkili mahkemeye gönderilirken aylar süren bir gecikmeye yol açar.

Kararınızın Karşılaması Gereken Beş Şart

MÖHUK m. 54, tenfiz için beş kümülatif şart sayar. Mahkeme esasa girmez — yabancı mahkemenin haklı olup olmadığını yeniden değerlendirmez — ancak şu hususları denetler.

1. Mütekabiliyet (karşılıklılık). Türkiye ile kararı veren ülke arasında bir antlaşma bulunmalı, fiilî bir karşılıklı uygulama mevcut olmalı veya o ülkenin iç hukukunda Türk mahkemelerince verilen kararların tenfizine olanak tanıyan bir hüküm yer almalıdır. Pek çok common law ülkesi — Birleşik Krallık, ABD eyaletleri, Avustralya — fiilî esasta bu şartı sağlar. İkili antlaşmaya sahip kara Avrupası ülkeleri (Almanya, Avusturya, İsviçre, Rusya, Çin vb.) ise mevzuat yoluyla şartı karşılar.

2. Kesinleşmiş karar. Yabancı mahkeme kararı, kendi hukuku açısından kesinleşmiş olmalıdır; kanun yolları tüketilmiş ya da süreleri geçmiş bulunmalıdır. Veren mahkemeden alınmış ve apostille edilmiş bir kesinleşme şerhi tipik olarak istenir.

3. Türk mahkemelerinin münhasır yetkisinde bulunmama. Türkiye'de bulunan taşınmazlar üzerindeki ayni haklar, bazı miras meseleleri ve Aile Hukukunun belirli alanları Türk mahkemelerinin münhasır yetkisindedir; bu konularda yabancı mahkeme kararı tenfize konu olamaz.

4. Türk kamu düzenine aykırı olmama. Red sebeplerinin en sık dile getirileni budur. Kamu düzeni, Türk Hukukunun aynı sonucu üretmesini gerektirmez; yabancı kararın hukuki dinlenilme hakkı, eşitlik ve anayasal güvenceler gibi temel ilkelere ters düşmemesi anlamına gelir. Aşırı cezai (punitive) tazminatlar, usulüne uygun tebligat yapılmadan verilen kararlar ve Türk Anayasası'nca korunan haklara aykırı düşen hükümler sıkça karşılaşılan engellerdir.

5. Usulüne uygun tebligat ve savunma hakkı. Davalıya yabancı yargılamada usulüne uygun şekilde tebligat yapılmış ve kendisini savunma imkânı sağlanmış olmalıdır. Gıyabi kararlar otomatik olarak engellenmemekle birlikte, ilan yoluyla tebligat veya yetersiz bildirim, başvurunun reddine yol açabilir.

Belgeler ve Apostil Şartları

Türk mahkemesine sunulacak dosyada şunlar yer almalıdır:

• Yabancı mahkeme kararının aslı veya onaylı sureti, 1961 Lahey Sözleşmesi uyarınca apostille edilmiş; veren ülke Lahey'e taraf değilse Türk konsolosluğunca tasdik edilmiş
• Veren mahkemeden alınmış, aynı şekilde apostille edilmiş kesinleşme şerhi
• Karar ve şerhin, noter onaylı yeminli tercüman tarafından yapılmış Türkçe tercümesi
• Türk avukatınızı yetkilendiren, yurt dışında noter tasdikli ve apostille edilmiş vekâletname
• Davalının Türkiye'deki adres ve malvarlığı bilgileri

Eksik veya usulüne uygun tasdik edilmemiş belgeler, kamu düzeni itirazlarından sonra gecikmenin en sık görülen sebebidir.

Süreç Ne Kadar Sürer

Antalya hukuk büromuz olarak uluslararası müvekkillere sunduğumuz hizmet kapsamında edindiğimiz tecrübeye göre, çekişmesiz bir tanıma davası genellikle dört ila sekiz ay içinde sonuçlanmaktadır. Çekişmeli tenfiz davalarında — özellikle davalının kamu düzeni itirazı ileri sürdüğü ve aleyhe kararı istinafa götürdüğü hâllerde — Bölge Adliye Mahkemesi ve nihayetinde Yargıtay aşamaları göz önünde bulundurulduğunda süreç on iki ila yirmi dört aya uzayabilmektedir. İcra ve İflas Kanunu çerçevesinde ihtiyati haciz kararı alınarak, tanıma davası devam ederken borçlunun malvarlığının emniyete alınması mümkündür.

Tahkim Kararları İçin Özel Hususlar

Yabancı tahkim kararları farklı bir rejim çerçevesinde ele alınır: Türkiye'nin de taraf olduğu 1958 tarihli New York Sözleşmesi. Prosedür genel olarak daha hızlı, red sebepleri ise mahkeme kararlarına nazaran daha dardır. New York Sözleşmesi'nin uygulanmadığı hâllerde MÖHUK m. 60 vd. devreye girer. Bu nedenledir ki uluslararası mukavelelerin çoğunda, sınır ötesi icrayı kolaylaştırmak amacıyla tahkim şartı yer alır; yargılama ile tahkim arasındaki tercih sözleşme aşamasında yapıldığında, hükmün Türkiye'deki malvarlığına ne kadar hızlı ulaşacağı çoğu zaman daha o anda belirlenmiş olmaktadır.

Sıkça Karşılaşılan Sorunlar

• ABD mahkemelerince hükmedilen cezai tazminatların kamu düzeni gerekçesiyle indirilmesi veya reddedilmesi
• Gıyap kararlarının, tebligatın Türk Hukukundaki bildirim standartlarını karşılamadığı gerekçesiyle reddedilmesi
• Boşanma kararlarına, Türk aile mahkemelerince istenen kesinleşme şerhinin uygun şekilde eklenmemiş olması
• Tercüme edilmemiş ekler (mali çizelgeler, bilirkişi raporları) sebebiyle dosyanın iade edilmesi
• Özellikle ticari ihtilaflarda yanlış mahkemede dava açılması

Her biri uygun hazırlıkla giderilebilir; ancak geç fark edildiklerinde davaya altı ay daha eklenebilmektedir.

MONA HUKUK Nasıl Yardımcı Olabilir

Antalya'daki büromuz; yabancı bankalar, çok uluslu alacaklılar, yurt dışında yaşayan müvekkiller ve Aile Hukukunda kararı bulunan kişiler için Avrupa, Kuzey Amerika, Körfez ve Asya'da verilmiş kararların Türkiye'de tenfizi süreçleriyle düzenli olarak ilgilenmektedir. Süreci baştan sona yürütmekteyiz:

• Yabancı kararınızın MÖHUK m. 54 şartları açısından dava öncesi incelenmesi ve zayıf noktaların Türk mahkemesi fark etmeden önce tespiti
• Apostil ve yeminli tercüme süreçlerinin koordinasyonu, kesinleşme şerhi için yabancı meslektaşlarla irtibatın yürütülmesi
• Tanıma ya da tenfiz davasının doğru Türk mahkemesinde açılması
• Uygun hâllerde borçlunun Türkiye'deki malvarlığı üzerine ihtiyati haciz tedbirinin alınması
• Kamu düzeni itirazlarına karşı savunma yapılması, Bölge Adliye Mahkemesi ve Yargıtay nezdinde kanun yollarının takibi
• Tenfiz kararı kesinleştikten sonra icra dairesinde fiilî tahsilatın yürütülmesi

Kararınız ister bir Londra ticaret mahkemesinden, ister bir Alman aile mahkemesinden, ister bir New York tahkim heyetinden, isterse bir başka yargı çevresinden gelmiş olsun, dava açma kararı vermeden önce tenfiz şansına ilişkin açık bir değerlendirme ile net bir maliyet ve süre öngörüsü sunmaktayız.

Antalya'da bir danışmanlık için contact@monahukuk.com adresinden bize yazabilir veya +90 (242) 606 14 32 numarasından arayabilirsiniz.