Türk Vatandaşlığı ve Askerlik Yükümlülüğü: Sonradan Vatandaş Olanlar İçin

Türk vatandaşlığına başvuran yabancı uyruklu erkeklerin en çok merak ettiği, ancak çoğu zaman başvuru aşamasında gözden kaçırdığı konu askerlik yükümlülüğüdür. Doğuştan Türk vatandaşı olan bir erkek için askerlik nasıl bir yükümlülükse, sonradan (müteakiben) vatandaşlığa geçen kişi için de kural olarak aynı çerçeve geçerlidir; fakat yasa, vatandaşlığın kazanıldığı andaki yaşa ve öğrenim durumuna bağlı önemli istisnalar öngörür. Bu ayrıntıları başvurudan önce bilmek, ileride beklenmedik bir yükümlülükle karşılaşmayı önler.

Yasal Çerçeve: 1111 Sayılı Kanundan 7179 Sayılı Askeralma Kanununa

Askerlik yükümlülüğünü onlarca yıl düzenleyen 21/6/1927 tarihli ve 1111 sayılı Askerlik Kanunu, 2019 yılında yürürlüğe giren 7179 sayılı Askeralma Kanunu ile büyük ölçüde yürürlükten kaldırılmıştır. Bugün sonradan vatandaş olanların askerlik durumu, esas olarak bu yeni kanun ve ikincil düzenlemeleri çerçevesinde belirlenmektedir. Kanunda "çok vatandaşlık", "bedelli askerlik" ve "dövizle askerlik" gibi kavramlar ayrı ayrı tanımlanmış olup, sonradan vatandaşlığa geçenler açısından kilit hüküm 43. maddedir.

Sonradan Vatandaş Olanlar İçin Temel Kural (Madde 43)

Askeralma Kanunu'nun 43. maddesi net bir başlangıç noktası koyar: Türk vatandaşlığını sonradan kazananlar askerliklerini, vatandaşlığı kazandıkları tarihteki yaş ve öğrenim durumlarına göre o yıl askerlik çağına giren yükümlüler gibi yaparlar. Yani yükümlülük, doğuştan vatandaşlarla aynı mantıkla işler; belirleyici olan, vatandaşlığın kazanıldığı andaki durumdur.

Maddenin getirdiği en önemli kolaylık yaş sınırıdır. Vatandaşlığa alındıkları yıl 22 ve daha büyük yaşta olanlar askerlik yapmış sayılır. Ayrıca, Türk vatandaşlığına alınmadan önce geldikleri ülkede askerlik yaptıklarını veya askerlik hizmetini yerine getirmiş sayıldıklarını belgeleyenler de askerlik yapmış kabul edilir. Bu iki grup için fiilî silahaltı yükümlülüğü doğmaz; ancak seferberlik hâlinde ihtiyaca göre sevk edilebilecekleri unutulmamalıdır.

Kanun, ilgili yükümlülere istekleri hâlinde vatandaşlığa alındıkları tarihten itibaren iki yıl süreyle erteleme imkânı da tanır. Öte yandan iki önemli istisna vardır: Türk vatandaşlığını kaybettikten sonra yeniden kazananların işlemleri önceki askerlik safahatı dikkate alınarak yürütülür ve soybağına bağlı olarak (örneğin Türk anne veya babadan) sonradan vatandaşlığa alınanlar bu maddenin sağladığı kolaylıklardan yararlanamaz.

Bedelli Askerlik Seçeneği (Madde 9)

Yaş sınırının altında kalan, yani fiilen askerlik yükümlüsü olan sonradan vatandaşlar için 9. maddedeki bedelli askerlik önemli bir seçenektir. Bu yolda, askerliğe elverişli ve istekli yükümlüler, kanunda gösterge rakamı üzerinden belirlenen bir bedeli peşin ödeyip bir aylık temel askerlik eğitimini tamamladıklarında askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılırlar.

Ödenecek tutar, belirli bir gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımı formülüyle hesaplanır ve yasal değişikliklerle güncellenir; bu nedenle güncel rakamı başvuru anında Milli Savunma Bakanlığı'ndan veya askerlik şubesinden teyit etmek gerekir. Bedelli askerlik genel bir imkândır ve şartları taşıyan sonradan vatandaşlar da bundan yararlanabilir. Kontenjanın aşılması hâlinde seçim kura ile yapılır.

Yurt Dışında Yaşayanlar ve Çok Vatandaşlık (Madde 39)

Vatandaşlığa geçtikten sonra yurt dışında yaşamayı sürdüren erkekler için 39. maddedeki dövizle askerlik düzenlemesi öne çıkar. Yabancı bir ülkede çalışma iznini de kapsayan oturma izniyle en az üç yıl fiilen çalışanlar, döviz cinsinden belirlenen tutarı ödeyerek askerlik hizmetini yerine getirmiş sayılabilir.

Özellikle çok vatandaşlık hakkına sahip kişiler açısından madde bir kolaylık getirir: yurt dışında ikamet eden ve çok vatandaşlık hakkına sahip olanlar ile yurt dışında doğup orada ikamet eden ve süresiz ikamet iznine sahip olanlar, en az üç yıl fiilen yurt dışında bulunmaları hâlinde çalışma şartı aranmadan bu düzenlemeden faydalanabilir. Buna karşılık, başka bir ülkede zorunlu askerlik yapmış olmanın Türkiye'deki yükümlülüğe etkisi otomatik değildir; bu ancak 43. madde kapsamında (vatandaşlığa alınmadan önce yapılan hizmetin belgelenmesi) ya da ikili düzenlemeler çerçevesinde değerlendirilir. Bu nedenle her dosyanın kendi koşullarında incelenmesi şarttır.

Başvurudan Önce Bilinmesi Gerekenler

Askerlik yükümlülüğü, vatandaşlık başvurusunu tek başına engelleyen bir unsur değildir; ancak vatandaşlık kazanıldıktan sonra doğacak yükümlülüğü önceden hesaplamak akılcıdır. Vatandaşlığın kazanıldığı yıldaki yaşınız, öğrenim durumunuz, yurt içinde mi yoksa yurt dışında mı yaşadığınız ve varsa geçmiş askerlik hizmetiniz sonucu doğrudan etkiler. Bu değişkenler kişiden kişiye farklılık gösterdiğinden, bireysel durumun mutlaka Milli Savunma Bakanlığı ilgili birimi veya bağlı bulunulacak askerlik şubesi nezdinde teyit edilmesi önerilir.

Sıkça Sorulan Sorular

S: 40 yaşında Türk vatandaşı olan bir erkek askerlik yapmak zorunda mı?

Askeralma Kanunu'nun 43. maddesi uyarınca, vatandaşlığa alındığı yıl 22 ve daha büyük yaşta olanlar askerlik yapmış sayılır. Dolayısıyla bu yaşta vatandaş olan bir erkek kural olarak fiilî askerlikle yükümlü değildir; yalnızca seferberlik hâlinde sevk söz konusu olabilir.

S: Kendi ülkemde askerlik yaptım, Türkiye'de tekrar yapmam gerekir mi?

Türk vatandaşlığına alınmadan önce geldiğiniz ülkede askerlik yaptığınızı veya yapmış sayıldığınızı belgelerseniz, 43. madde kapsamında askerlik yapmış kabul edilirsiniz. Bu belgelerin usulüne uygun biçimde ibrazı önemlidir.

S: Sonradan vatandaş olanlar bedelli askerlikten yararlanabilir mi?

Evet. Yaş sınırı nedeniyle muaf sayılmayıp fiilen yükümlü olanlar, askerliğe elverişli ve istekli olmaları hâlinde 9. madde kapsamındaki bedelli askerlikten, belirlenen bedeli ödeyip bir aylık temel eğitimi tamamlayarak yararlanabilir.

S: Ödenecek bedelli askerlik tutarı ne kadardır?

Tutar, kanunda belirtilen gösterge rakamının memur aylık katsayısı ile çarpımına göre hesaplanır ve yasal değişikliklerle güncellenir. Güncel tutarı ödeme öncesinde askerlik şubesinden veya Milli Savunma Bakanlığı'ndan teyit etmek gerekir.

Mona Hukuk Nasıl Yardımcı Olabilir?

Askerlik yükümlülüğü, sonradan vatandaşlık kazanan erkekler için çoğu zaman başvurunun en çok gözden kaçan boyutudur. Antalya'daki ekibimiz, yaşınızı ve öğrenim durumunuzu esas alarak yükümlülüğünüzü başvurudan önce değerlendirir, muafiyet, bedelli veya dövizle askerlik seçeneklerini durumunuza göre yorumlar ve gerekli belgeleri ilgili makamlara sunmanızda size rehberlik eder.

Antalya'da bir danışmanlık için contact@monahukuk.com adresinden bize yazabilir veya +90 (242) 606 14 32 numarasından arayabilirsiniz.