Türkiye'de Limited Şirketlerde Azınlık Pay Sahibi Çıkarılması

Ticari ortaklıklarda çıkan anlaşmazlıklar, en kişisel hukuki uyuşmazlıklar arasında yer alır. Türkiye'de bir limited şirketin çoğunluk ortakları azınlık pay sahibini şirketten uzaklaştırmak istediğinde, hukuki çerçeve buna olanak tanısa da süreç katı koşullara bağlıdır. Azınlık pay sahibi olarak haklarınızı bir çatışma başlamadan önce bilmek, yapabileceğiniz en değerli hukuki hazırlıktır.

Ortaktan Çıkarma Nedir?

Ortaktan çıkarma, bir ortağın — çoğunlukla iradesi dışında — şirketten uzaklaştırılması anlamına gelir. Bu mekanizma Türk hukukunda ortaklıktan çıkarma olarak bilinir ve 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK) ile düzenlenir. Bazı ülkelerde yeterince büyük bir çoğunluk oyu bu işlem için yeterli olsa da Türk hukuku kural olarak bir mahkeme kararı ve haklı sebep varlığını şart koşar.

Haklı sebep; ortağın davranışlarının şirkete ciddi ve süregelen zarar verdiği ya da iş birliğini fiilen olanaksız kıldığı durumları ifade eder. Mahkemelerin haklı sebep olarak değerlendirdiği başlıca durumlar şunlardır: şirket yönetimini sürekli engelleme, şirkete karşı rekabet etme, ortaklık yükümlülüklerini ağır biçimde ihlal etme veya şirketin itibarına ya da mali yapısına ciddi zarar verme.

Hukuki Çerçeve: Türk Ticaret Kanunu

Türk Ticaret Kanunu, limited şirket yapısını ve ortakların birbirlerine karşı sorumluluklarını düzenleyen temel kanundur. Önemli bir nokta: mahkeme kararıyla şirketten çıkarılan ortak adil bir tazminata hak kazanır. Çıkarılma, payların müsaderesi anlamına gelmez.

Ortaktan çıkarma davası asliye ticaret mahkemesinde görülür. Çıkarılmayı talep eden taraf haklı sebebi ispat etmekle yükümlüdür. Mahkemeler; davranışın ağırlığını ve sürekliliğini, daha hafif önlemlerin deneyip denenmediğini ve çıkarılmanın orantılı olup olmadığını değerlendirir.

Şirket sözleşmesine usulüne uygun bir ihraç hükmü eklenmişse bazı durumlarda dava açmadan ortak kararıyla çıkarılma da mümkün olabilir; ancak haklı sebep şartı yine de geçerliliğini korur ve çıkarılan ortak mahkeme yoluna başvurabilir.

İki Ortaklı Limited Şirketlerdeki Özel Durumlar

Sermayenin %50'sini her birinin elinde tuttuğu iki ortaklı şirketler kendine özgü güçlükler barındırır. Her iki ortak da çoğunluğa sahip olmadığından olağan karar alma mekanizmaları işlemez; anlaşmazlık derinleşirse şirket fiilen felç olabilir.

Türk hukuku bu durumda alternatif bir çözüm sunar: ortaklardan biri mahkemeden haklı sebeple fesih talep edebilir. Mahkemeler bu talepte şirketi sona erdirmeyi son çare olarak görür; pratikte çoğunlukla bir ortağın payını mahkemece belirlenen adil bedel üzerinden diğerine devretmesini içeren yargısal devir çözümünü tercih eder. Sonuç büyük ölçüde somut olgulara ve şirketin sürdürülmesinin ekonomik değerine göre şekillenir.

Çıkarılan Ortağın Tazminat Hakları

Mahkeme çıkarılma kararıyla birlikte tazminat koşullarını da belirler. Tazminat, şirket defterlerindeki nominal değere göre değil, payın gerçek piyasa değerine göre hesaplanır. Mahkeme genellikle bir bilirkişi atayarak şirketin ekonomik değerini tespit eder ve ödenecek bedeli hesaplar.

Her iki tarafın da değerleme argümanlarını sunma ve bilirkişi raporuna itiraz etme hakkı vardır. Değerleme metodolojisine ilişkin uyuşmazlıklar yaygındır ve yargılamayı aylarca uzatabilir. Türk mahkemelerinde pay değerlemesi konusunda deneyimli bir Antalya ticaret avukatıyla çalışmak bu aşamada belirleyici bir avantaj sağlar.

Azınlık Pay Sahipleri Kendilerini Nasıl Koruyabilir?

En etkili koruma, anlaşmazlık başlamadan önce kurulur. Türkiye'de şirket kurarken veya mevcut bir limited şirkette azınlık payı alırken şirket sözleşmesine ya da ayrı bir ortaklık sözleşmesine şu koruma mekanizmalarını eklemeyi müzakere edin:

• Veto hakları: birleşme, sermaye artırımı ve önemli varlık satışları gibi kritik kararlar için
• Önalım hakkı: herhangi bir payın üçüncü kişiye satışında aynı koşullarla alım yapabilme
• Birlikte satış hakkı: çoğunluk payını satarsa siz de aynı şartlarla satış yapabilme
• Önceden belirlenmiş değerleme yöntemi: zorunlu bir devir ortaya çıkarsa belirsizliği ortadan kaldırır

Bu hükümler Türkiye'de usulüne uygun düzenlendiğinde hukuken bağlayıcıdır. Ticari sözleşmelerin iyi hazırlanması son derece önemlidir; yetersiz kaleme alınan hükümler mahkemelerce sıklıkla geçersiz sayılmaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

S: Çoğunluk ortaklar mahkemeye gitmeden azınlık pay sahibini çıkarabilir mi?

Kural olarak hayır. Şirket sözleşmesinde hukuka uygun şekilde düzenlenmiş özel bir ihraç hükmü yoksa mahkeme kararı gerekir. Mahkeme dışı bir ihraç girişimi, çoğunluğu tazminat taleplerine ve kararın iptali riskiyle karşı karşıya bırakır.

S: Dava süresince şirket faaliyetleri ne olur?

Şirket faaliyetlerini sürdürür. Ancak anlaşmazlık yönetimde tam bir felce yol açıyorsa taraflardan biri, yargılama boyunca şirketin sağlıklı işleyişini güvence altına almak için ihtiyati tedbir talep edebilir.

S: Ortaktan çıkarma davası Türk mahkemelerinde ne kadar sürer?

Asliye ticaret mahkemelerinde ilk derece yargılaması; delillerin karmaşıklığına ve bilirkişi değerlemesi gerekip gerekmediğine göre genellikle bir ila üç yıl arasında sonuçlanır. Baştan itibaren kapsamlı belge tutulması süreyi kısaltır.

S: Yabancı uyruklu ortakların hakları Türk vatandaşlarıyla aynı mı?

Evet. TTK uygulanmasında milliyet ayrımı yapılmaz. Yabancı uyruklu azınlık pay sahipleri, Türk ortaklarla aynı hukuki güvencelere sahip olup aynı yükümlülüklere tabidir.

S: Şirket kurulduktan sonra koruyucu hükümler eklenebilir mi?

Evet; ancak şirket sözleşmesinin değiştirilmesi ortak kararı gerektirir. Bu da çoğunluğun rızasına bağlıdır. Bu tür koruma mekanizmalarının şirket kurulurken ya da yatırım öncesinde müzakere edilmesi her zaman daha kolaydır.

Mona Hukuk Nasıl Yardımcı Olabilir

Mona Hukuk; yabancı yatırımcılara ve iş insanlarına Türk ticaret hukukunda, özellikle ortak uyuşmazlıkları, mahkeme aracılığıyla ortaktan çıkarma davaları ve azınlık menfaatlerini en başından koruyan ortaklık sözleşmelerinin hazırlanması konularında danışmanlık vermektedir. Antalya'daki ekibimiz, Türkiye'de yabancı uyruklu müvekkillerin haklarını etkin biçimde temsil etmektedir.

Antalya'da bir danışmanlık için info@monahukuk.com adresinden bize yazabilir veya +90 (242) 606 14 32 numarasından arayabilirsiniz.