Türkiye'de Tahkim: Yabancı İşletmeler için ICC ve ISTAC

Türkiye'de iş yapan yabancı şirketlerin en sık sorduğu sorulardan biri şudur: Türk devlet mahkemelerinde mi mücadele etmeli, yoksa tahkime mi başvurmalıyım? Özellikle Antalya ve İstanbul merkezli inşaat, gayrimenkul ve ticaret uyuşmazlıklarında tahkim, yabancı yatırımcılara belirgin avantajlar sunar: tarafsız hakemler, gizlilik ve ülkeler ötesinde icra edilebilir kararlar. Türk hukuku bu süreçler için sağlam bir altyapı sunmaktadır; uygulama düzeyinde ise iki kurum öne çıkmaktadır: ICC (Uluslararası Ticaret Odası) ve ISTAC (İstanbul Tahkim Merkezi).

Türkiye'de Uluslararası Tahkimin Hukuki Çerçevesi

Yabancı unsur taşıyan uyuşmazlıklar için 4686 sayılı Milletlerarası Tahkim Kanunu geçerlidir. Bu kanun, UNCITRAL Model Kanunu'nun temel ilkelerini benimsemekte ve taraflara tahkim yeri, usul dili, uygulanacak hukuk ve kurallar konusunda geniş bir serbestî tanımaktadır. Yabancı hukukçuların bu yapıyı tanıması görece kolaydır; zira aynı modeli uygulayan pek çok ülke mevcuttur.

Türkiye'nin yabancı hakem kararlarının tanınması ve tenfizine ilişkin New York Sözleşmesi'ne taraf olması, tahkim kararlarının uluslararası icra edilebilirliğini güvence altına almaktadır. Türk mahkemeleri tenfiz başvurularında esas yönünden inceleme yapmamakta; yalnızca usul uyumunu ve kamu düzenini denetlemektedir.

ICC Tahkimi

ICC tahkimi, dünyada en yaygın kullanılan uluslararası ticari tahkim kurumudur. Kapsamlı iç yönetmelikleri, güçlü sekreterya desteği ve küresel tanınırlığıyla ICC, özellikle büyük ölçekli ve çok taraflı uyuşmazlıklarda birinci tercih olmaya devam etmektedir.

ICC tahkiminde oturma yeri serbest belirlenebilir: İstanbul, Cenevre, Londra ya da başka bir şehir. Bu esneklik, Türk yargısından bağımsız bir süreç arzu eden taraflara belirgin avantaj sağlamaktadır. ICC kuralları ayrıca hakem kurulu oluşmadan önce acil tedbir kararı alınmasına olanak tanıyan bir mekanizma da içermektedir.

Temel dezavantajı maliyettir. ICC idare ücretleri ve hakem honoraryumları uyuşmazlık miktarıyla orantılı olarak artmaktadır; orta ölçekli davalar için bu tutar önemli bir yük oluşturabilir.

ISTAC: İstanbul Tahkim Merkezi

2015 yılında kurulan İstanbul Tahkim Merkezi (ISTAC), Türkiye'nin önde gelen uluslararası tahkim kurumudur. ISTAC yargılamaları Türkçe, İngilizce veya taraflarca kararlaştırılan herhangi bir dilde yürütülebilmektedir. Hakem listesinde ulusal ve uluslararası deneyimli isimler bulunmaktadır.

Antalya'daki inşaat projeleri, yerel dağıtım sözleşmeleri veya yabancı ortaklı şirketlerdeki pay uyuşmazlıkları gibi Türkiye merkezli davalarda ISTAC, birçok açıdan avantaj sunar. İdare ücretleri genellikle ICC'ye kıyasla daha düşüktür. İhtiyati tedbir ve tenfiz başvurularında Türk mahkemeleriyle koordinasyon daha akıcı işlemektedir. Yabancı yatırımcılar, ISTAC süreçlerini hem mali açıdan daha erişilebilir hem de pratikte daha işlevsel bulmaktadır.

ICC mi, ISTAC mı?

Seçim büyük ölçüde uyuşmazlığın niteliğine ve sözleşmenin taraflarının beklentilerine bağlıdır.

ICC tercihi: Yüksek değerli, çok taraflı ve farklı ülkelerde icra gerektiren uyuşmazlıklar için ya da karşı tarafın veya finansörlerinin uluslararası tanınırlığa sahip bir kurum talep ettiği durumlarda uygun seçimdir.

ISTAC tercihi: Türkiye merkezli, orta ölçekli davalarda; Türk mahkemelerinin sürece destek vermesinin öngörüldüğü ya da maliyet verimliliğinin ön planda tutulduğu hallerde tercih edilir.

Her iki durumda da tahkim maddesi doğru kaleme alınmalıdır. Yaygın hatalar arasında tahkim yerinin belirtilmemesi, kurumun adının yanlış yazılması veya seçilen kurallarla çelişen özel hükümler eklenmesi sayılabilir. Sözleşmeyi imzalamadan önce bir Antalya ya da İstanbul avukatıyla görüşmek bu riskleri önemli ölçüde azaltır.

Konu hakkında daha fazla bilgi edinmek için Türkiye'de ticari sözleşmelerde yapılan hatalar, yabancı yatırımcılar için Türkiye'de şirket kurma ve yabancı mahkeme kararlarının Türkiye'de tenfizi başlıklı makalelerimizi inceleyebilirsiniz.

Hakem Kararlarının Türkiye'de Tenfizi

Yurt dışında alınan hakem kararlarının Türkiye'de icra edilmesi için mahkemeye tenfiz başvurusunda bulunulması gerekmektedir. Türk mahkemesi bu süreçte kararın esasını incelememekte; yalnızca usul uyumunu ve kamu düzenini denetlemektedir. Uygulamada Türk mahkemelerinin tenfiz kararlarına genel olarak olumlu yaklaştığı görülmektedir.

Türkiye'de gerçekleştirilen ISTAC tahkimlerinde ise icra yolu Türk medeni usul hukukuna göre daha doğrudan işlemektedir. Her iki yolda da Türk avukatıyla süreci erkenden planlamak önem taşımaktadır.

Sıkça Sorulan Sorular

S: Türkiye'deki tüm ticari uyuşmazlıklar tahkime taşınabilir mi?

Ticari nitelikteki sözleşmelerden kaynaklanan uyuşmazlıklar — tedarik, inşaat, dağıtım, ortaklık anlaşmazlıkları — kural olarak tahkime elverişlidir. Tüketici sözleşmeleri ve bireysel iş sözleşmeleri bazı sınırlamalara tabi olabilir.

S: ICC hakem kararı Türkiye'de icra edilebilir mi?

Evet. Türkiye New York Sözleşmesi'ne taraf olduğundan, sözleşmeye taraf diğer ülkelerde verilen hakem kararları tenfiz başvurusuyla Türk mahkemelerinde icra ettirilebilir. Mahkeme esasa ilişkin inceleme yapmaz.

S: Tahkim sürecinde Türk mahkemelerinden ihtiyati tedbir alınabilir mi?

Evet. Milletlerarası Tahkim Kanunu uyarınca tahkim öncesinde veya süresince Türk mahkemelerinden ihtiyati tedbir talep edilebilir; bu durum tahkim sürecini etkilemez.

S: ISTAC yargılamaları hangi dilde yürütülür?

ISTAC kuralları, taraflarca kararlaştırılan herhangi bir dilde yargılama yapılmasına olanak tanır. Uluslararası davalarda İngilizce ve Türkçe en yaygın tercih edilen dillerdir.

Mona Hukuk Nasıl Yardımcı Olabilir

Büromuz, tahkim maddelerinin sözleşmelere doğru şekilde eklenmesi, kurum seçimi ve yabancı müvekkillerin ICC ile ISTAC süreçlerinde temsili konularında hizmet vermektedir. Ayrıca yurt dışında alınan hakem kararlarının Türk mahkemelerinde tenfizinde de destek sağlıyoruz. Antalya merkezli ekibimiz, Türkiye'nin farklı şehirlerindeki uyuşmazlıklarda da aktif olarak görev almaktadır.

Antalya'da bir danışmanlık için info@monahukuk.com adresinden bize yazabilir veya +90 (242) 606 14 32 numarasından arayabilirsiniz.