Türk Şirket Türlerinde Sınırsız Ortak Sorumluluğu: Yatırımcıların Bilmesi Gerekenler

Çoğu Yatırımcının Fark Ettiğinde Çok Geç Olduğu Soru

Türkiye'de şirket kuran yatırımcılar genellikle asgari sermaye, tescil süreçleri ve vergi avantajları üzerine yoğunlaşır. Seçilen hukuki yapının ortakların kişisel malvarlığı üzerindeki sonuçları ise çoğu zaman ikinci planda kalır. Şirket mali güçlüğe düşene kadar.

Türk ticaret hukukunun temel kaynağı olan 6102 sayılı Türk Ticaret Kanunu (TTK), ortakların kişisel ve sınırsız biçimde sorumlu olduğu şirket türleri ile sorumluluğun sınırlı kaldığı türler arasında keskin bir çizgi çizmektedir. Bu ayrımı şirket sözleşmesi imzalanmadan önce kavramak, şirketin tamamından çok daha fazlasını kaybetme riskini bertaraf eder.

Bu makalede hangi Türk şirket türlerinin sınırsız ortak sorumluluğu doğurduğu, bu sorumluluğun pratikte nasıl işlediği ve görünürde "güvenli" olan limited şirketin bile hangi istisnasının yatırımcıları sürprizle karşıladığı ele alınmaktadır.

---

Türk Şirket Türleri ve Sorumluluk Tablosu

TTK altı şirket türü tanımaktadır. Pratikte en sık rastlanan dördü şöyledir:

| Şirket Türü | Ortak Sorumluluğu | |---|---| | Anonim şirket (A.Ş.) | Taahhüt edilen pay bedeli ile sınırlı | | Limited şirket (Ltd. Şti.) | Sınırlı — vergi borcu istisnasına tabi | | Kollektif şirket | Kişisel ve sınırsız | | Komandit şirket | Karma — komandite/komanditer ayrımı belirleyici |

Yatırımcıların büyük çoğunluğu sorumluluğun katkı payıyla sınırlı kalmasını istediği için anonim veya limited şirket tercih etmektedir. Kollektif şirket ve komandit şirket uygulamada daha az yaygın olmakla birlikte özellikle aile şirketleri ve yerel ortaklıklar arasında kullanılmakta; kökten farklı bir risk profili taşımaktadır. Anonim şirket ile limited şirket arasındaki sermaye ve yönetim farklarına ilişkin karşılaştırmamıza bakabilirsiniz: A.Ş. mi, Ltd. mi?

---

Kollektif Şirket: Genel Ortaklık ve Sınırsız Sorumluluk

Yasal Dayanak

Kollektif şirket, ticari bir işletmeyi ortak ticaret unvanı altında işletmek amacıyla en az iki gerçek veya tüzel kişi tarafından kurulan ticaret ortaklığıdır. TTK m. 236/1 uyarınca kollektif şirketteki her ortak, şirketin borçlarından dolayı kişisel olarak, müteselsilen ve sınırsız biçimde sorumludur. Herhangi bir üst sınır yoktur; ortağın konutu, banka hesapları ve diğer kişisel varlıkları şirket alacaklılarının erişimine açıktır.

Yargıtay 23. Hukuk Dairesi bu ilkeyi en son 2019 tarihli bir kararında teyit etmiştir: kollektif şirkette sınırsız ortak sorumluluğu, ortaklık süresince şirketin üstlendiği tüm yükümlülükleri kapsar; borcun hangi ortak tarafından yaratıldığına bakılmaksızın.

Önce Şirkete Başvurma Kuralı

Alacaklılar şirketi devre dışı bırakarak doğrudan ortağın kişisel varlıklarına gidemez. TTK m. 211–303 kapsamındaki düzenlemeler ikincil sorumluluk sıralaması öngörmektedir: alacaklı öncelikle şirkete başvurmak zorundadır. Bu başvuru sonuçsuz kalırsa — yani şirket varlıkları yetersizse ya da icra takibi boşa çıkmışsa — ortak şahsen muhatap alınabilir.

İstanbul Anadolu 4. Asliye Ticaret Mahkemesi 2021 tarihli kararında bunu açıkça ifade etmiştir:

"Şirket alacaklısı, öncelikle şirkete başvurmalıdır. Şirkete yapılan başvuru sonuçsuz kalırsa, şirket ortağına başvurmak mümkün hale gelir. Diğer bir deyişle, şirket ortağının şirket alacaklılarına karşı sorumluluğu sınırsız olmakla birlikte, ikincil nitelik taşımaktadır."

Pratik sonuç: ikincil sorumluluk, güvende olunduğu anlamına gelmez. Şirket ödeme yapamaz hale geldiğinde ortak birincil hedef haline gelir. Pek çok yatırımcı "ikincil" kelimesini "gerçekleşmesi pek olası değil" şeklinde yorumlamakta; bu yanılgı ağır sonuçlar doğurmaktadır.

Ortak Alacaklıları ile Şirket Alacaklıları

TTK m. 239, iflas sürecinde ters yönde işleyen bir öncelik kuralı düzenler: bir ortağın kişisel alacaklıları, şirketin kendi alacaklıları tatmin edilmeden şirket varlıklarına el koyamaz. Şirket malvarlığı şirket borçları için ayrılmış ve korunmuş durumdadır. Bu düzenleme şirketi ortağın bireysel mali krizinden korur; ancak ortağı şirketin mali krizinden korumaz.

Kişisel Sorumluluğu Tetikleyen Durumlar

• Şirketin ödeyemediği tedarikçi faturaları
• Şirket tarafından kullanılan banka kredileri
• İşyeri kira borçları
• Şirketin vergi borçları (limited şirkete özgü farklı kurallar için aşağıya bakınız)
• Şirket aleyhine kesinleşmiş mahkeme kararları
• Sözleşmesel cezai şartlar

Ortak sorumluluğu, o kişinin ortaklık süresince şirketin üstlendiği her borcu kapsar.

---

Komandit Şirket: İki Kademeli Sorumluluk Yapısı

Komandit şirkette iki tür ortak bulunmaktadır:

• Komandite ortaklar: şirket borçlarından kişisel ve sınırsız biçimde sorumludur; sorumluluk rejimi kollektif şirket ortaklarıyla aynıdır. TTK m. 325/1 uyarınca sermayesi paylara bölünmüş komandit şirkette komandite ortağın sınırsız sorumluluğu açıkça hükme bağlanmıştır.
• Komanditer ortaklar: sorumluluk, koydukları sermaye katkısıyla sınırlıdır. Yönetime katılamazlar. Fiilen yönetime katıldıklarının tespit edilmesi halinde — gayri resmi biçimlerde bile — mahkemeler bu sınırlamanın ortadan kalktığına hükmedebilmektedir.

Komandit şirketteki pratik tehlike, hangi sınıfa dahil olunduğunun yanlış değerlendirilmesi ya da komanditer ortağın zamanla yönetim faaliyetlerine dahil olmasıdır. Her iki hata da sınırlı bir sorumluluğu sınırsıza dönüştürür.

---

Limited Şirket: Vergi Borcu İstisnası

Limited şirket, Türkiye'de küçük ve orta ölçekli işletmeler için en yaygın tercih edilen araçtır. Türk şirketler hukukuna göre ortakların sorumluluğu kural olarak taahhüt ettikleri sermaye payıyla sınırlıdır; ticari borçlar bakımından şahsen sorumlu tutulmazlar.

Ancak kamu alacakları bakımından kanundan doğan bir istisna söz konusudur.

Amme Alacakları ve Kişisel Sorumluluk

Limited şirketin vergi borçlarını, sosyal güvenlik primlerini veya diğer kamu alacaklarını ödeyememesi durumunda vergi mevzuatı, devletin ortakları pay oranlarında doğrudan takip etmesine imkân tanımaktadır. Bu, takdir yetkisine bırakılmış bir uygulama değil; vergi idaresi ve sosyal güvenlik kurumuna tanınmış yasal bir haktır.

Yargıtay 17. Hukuk Dairesi 2019 tarihli kararında ortağın kişisel malvarlığının şirketin ödenmemiş vergi borçları nedeniyle hacze konu olabileceğini teyit etmiştir. 21. Hukuk Dairesi ise 2016 tarihli kararında bu sorumluluğun kişiye değil paya bağlı olduğunu tespit etmiştir: pay devredildiğinde devir alan, o paya isabet eden önceki dönem vergi borcunu da devralmaktadır.

Bunun pay edinimi açısından kritik bir sonucu vardır. Mevcut bir limited şirkette pay satın aldığınızda ve şirketin gizlenmiş vergi borcu varsa, bu borcun yeni payınıza düşen kısmından kişisel olarak sorumlu olursunuz — üstelik siz ortak olmadan önceki dönemlere ait borçlar için de.

Bu nedenle Türkiye'de limited şirkette pay edinirken vergi durum tespiti zorunludur. İlgili edinim riskleri için Türk limited şirketinde azınlık ortaklığı makalemizi inceleyebilirsiniz.

İstisna Kapsamındaki Yükümlülükler

| Yükümlülük Türü | Ortak Sorumluluğu | |---|---| | Ticari alacaklılar (tedarikçi, yüklenici) | Yok — sınırlı sorumluluk geçerli | | Banka kredileri | Yok — sınırlı sorumluluk geçerli | | Kurumlar vergisi borçları | Var — pay oranında kişisel sorumluluk | | KDV borçları | Var — pay oranında kişisel sorumluluk | | SGK prim borçları | Var — pay oranında kişisel sorumluluk | | Gümrük vergileri | Var — pay oranında kişisel sorumluluk |

---

Kaçınılması Gereken Üç Pratik Tuzak

Tuzak 1: Şirket Kapandıktan Sonra Devam Eden Sorumluluk

Kollektif şirketin tasfiyesi, eski ortağın kişisel sorumluluğunu otomatik olarak sona erdirmez. Ortaklık döneminde doğan borçlar, fesihten sonra da ortağın kişisel yükümlülüğü olmayı sürdürür. Zamanaşımı, tasfiye tarihinden değil; alacağın şirkete karşı muaccel hale geldiği tarihten işlemeye başlar.

Tuzak 2: Şirket Türü Dönüşümü

TTK kapsamında kollektif şirketin anonim şirkete dönüştürülmesi mümkündür. Ancak bu dönüşüm, dönüşüm öncesi borçlara ilişkin sorumluluğu ortadan kaldırmaz. Yargıtay 23. Hukuk Dairesi 2015 tarihli kararında, dönüşümden önce doğan borçlar bakımından eski kollektif şirket ortaklarının kişisel sorumluluğunun devam ettiğine hükmetmiştir; yeni kurulan anonim şirketin bu borçları devralmış olması sonucu değiştirmemektedir. Anonim şirketin devralması bir yenileme (tecdit) niteliği taşımaz; eski alacaklılar eski ortaklara karşı alacak haklarını korur.

Tuzak 3: Vergi Borçlu Şirkette Pay Satın Almak

Yukarıda açıklandığı üzere, limited şirkette pay edinimi satıcının oransal vergi sorumluluğunu da alıcıya devreder. Türk hukuku, satıcıya hisse devir sözleşmesinde vergi borçlarını açıklama yükümlülüğü getirmemektedir. Alıcının Gelir İdaresi Başkanlığı (GİB) nezdinde kendi araştırmasını yapması ve vergi borcu bulunmadığına dair yazılı teyit alması gerekir.

---

Sık Sorulan Sorular

Yabancı uyruklu kişi Türkiye'de kollektif şirkete ortak olabilir mi?

Evet. TTK yabancı uyruklu kişilerin kollektif şirkette ortak olmasını yasaklamaz. Ancak sınırsız sorumluluğu kabul eden yabancı uyruklu bir ortak, Türkiye'deki varlıklarını ve — ülkesinin Türkiye ile akdettiği icra anlaşmalarına bağlı olarak — yurt dışındaki varlıklarını da riske atmaktadır. Bu husus, şirket kuruluşundan önce değerlendirilmesi gereken önemli bir risk faktörüdür.

Kollektif şirketten ayrılırsam sorumluluğum hemen sona erer mi?

Hayır. Ortaklık süresinde doğan tüm borçlardan, istifanızdan bağımsız olarak, sorumlu kalmaya devam edersiniz. Ayrılma sonrasında doğan borçlar için sorumluluk ortadan kalkar; ancak mevcut yükümlülükler ödenenene ya da zamanaşımı dolana kadar sizi izler.

Alacaklılar ikincil sorumluluk kuralını görmezden gelip doğrudan beni dava edebilir mi?

İlke olarak hayır. Türk hukuku alacaklıların önce şirkete başvurmasını zorunlu kılar. Pratikte ise şirket aleyhine mahkeme kararı alan ve tahsilat yapamayan alacaklılar hızla ortaklara yönelir. "Şirkete önce başvurma" prosedürel adımı, şirket varlığı yoksa ya da icra takibi sonuçsuz kalırsa kısa sürede tamamlanmış sayılır.

Kollektif şirkette sözleşmeyle kişisel sorumluluğu sınırlamak mümkün mü?

Ortaklar kendi aralarında iç sorumluluk paylaşım anlaşması yapabilir; bu anlaşma yalnızca tarafları bağlar, alacaklılar üzerinde hüküm doğurmaz. Anlaşmaya taraf olmayan bir alacaklı, herhangi bir ortaktan borcun tamamını talep edebilir; ilgili ortak ödediği tutarı iç anlaşmaya dayanarak diğer ortaklardan talep eder.

Limited şirketteki vergi borcu istisnası, ortak olmayan müdür için de geçerli mi?

Türk vergi hukuku, limited şirketin kanuni temsilcilerini (genellikle müdür) görev süreleri içinde doğan vergi borçlarından kişisel olarak sorumlu tutmaktadır. Bu sorumluluk, ortaklıktan bağımsızdır. Ortak olmayan bir müdür de şirketin vergi borçları nedeniyle 6183 sayılı Amme Alacaklarının Tahsil Usulü Hakkında Kanun uyarınca kişisel sorumlulukla karşılaşabilir.

---

Mona Hukuk Nasıl Yardımcı Olabilir?

Şirket yapısı seçimi, Türkiye'de iş kurarken yapılan en belirleyici hukuki kararlardan biridir; ne var ki sıklıkla formalite gibi ele alınır. Şirketler hukuku ekibimiz yabancı yatırımcılara şu konularda danışmanlık vermektedir:

• Sorumluluk riski, vergi rejimi ve operasyonel ihtiyaçlar doğrultusunda doğru tüzel kişilik seçimi
• Mevcut Türk şirketlerinde pay edinimi öncesi durum tespiti — vergi borcu araştırması dahil
• Ortaklıktan çıkış yapılandırması ve artık sorumluluk riskinin minimuma indirilmesi
• Şirket türü dönüşümlerinin hukuki yönetimi

Türk bir iş yapısına girmeden ya da bu yapıdan ayrılmadan önce belgeler imzalanmadan bize ulaşın.

Danışmanlık için contact@monahukuk.com adresinden bize yazabilir veya +90 (242) 606 14 32 numarasından arayabilirsiniz.