Türkiye'de Sınır Ötesi Miras: Birden Fazla Ülkede Mal Varlığı

Birden fazla ülkede mal varlığı bırakan bir kişinin ölümü, mirasçılar açısından ciddi hukuki karmaşıklıklar doğurur. Antalya'daki daire için hangi ülkenin hukuku geçerlidir? Alman mahkemesinin miras kararı Türkiye'deki banka hesabını kapatmaya yeter mi? Türkiye'de düzenlenen vasiyet İspanya'daki taşınmazı kapsar mı? Sınır ötesi miras davalarında bu sorularla her gün karşılaşılmaktadır. 5718 sayılı Milletlerarası Özel Hukuk ve Usul Hukuku Hakkında Kanun (MÖHUK), bu soruların yanıtlarını açık biçimde ortaya koyar; ancak kuralları önceden bilmeyenler çoğu zaman aylarca süren gecikme ve gereksiz masraflarla karşı karşıya kalır.

İki Hukuk, Tek Tereke: Bölünmüş Uygulama İlkesi

MÖHUK'un 20. maddesi temel kuralı şöyle belirler: miras, ölenin milli hukukuna tabidir. Yani kişinin ölüm anındaki vatandaşlığı hangi ülkeyse, o ülkenin hukuku uygulanır. İngiltere vatandaşı olup Türkiye'de ve İngiltere'de taşınmazı bulunan bir kişinin tereke meselesi öncelikle İngiliz hukukuna göre ele alınır.

Ancak bu kuralın tartışmasız bir istisnası vardır: Türkiye'de bulunan taşınmazlar her hâlükârda Türk hukukuna tabidir. Ölenin milliyetinden bağımsız olarak, Türkiye'deki konut, arsa ya da işyeri Türk Medeni Kanunu hükümlerine göre intikal eder. Yargıtay bu ilkeyi defalarca onayla­mıştır ve kural emredici nitelik taşımaktadır.

Sonuç olarak tereke, ölüm anından itibaren hukuki açıdan ikiye ayrılır: Türkiye'deki taşınmazlar Türk hukukuna; banka hesapları, hisse senetleri, araçlar ve kişisel eşyalar gibi taşınır varlıklar ise ölenin milli hukukuna tabi olmaya devam eder.

Türkiye'deki Taşınmazlar: Türk Hukuku Ne Gerektirir?

Türk hukukunun uygulandığı taşınmazlarda mirasçıların Türk miras hükümlerine uygun hareket etmesi şarttır:

• Yasal mirasçılar, Türk Medeni Kanunu'nun belirlediği kişilerdir: eş, çocuklar, anne-baba ve kardeşler, kanunda öngörülen sırayla.
• Saklı pay hükümleri, yakın akrabaları güvence altına alır. Vasiyet ile mirasçılık dışı bırakılmak istenen eş ya da çocuklar, Türkiye'deki taşınmaz üzerinde kanuni asgari paylarını talep edebilir.
• Veraset ilamı, tapu devrini gerçekleştirmenin anahtarıdır. Mirasçıların tapu kütüğüne tescil yaptırabilmesi için Türk mahkemesinden alınmış bir veraset ilamı zorunludur.

Yabancı mirasçıların sıkça atladığı bir nokta şudur: yabancı bir mahkeme terekenin tamamını daha önce karara bağlamış olsa bile, Türkiye'deki taşınmazın devri için ayrıca Türk mahkemesine başvurmak gerekir. Yabancı miras kararı Türk tapu siciline kendiliğinden yansımaz.

Taşınır Mallar ve Ölenin Milli Hukuku

Banka hesapları, hisseler, araçlar ve benzeri taşınır varlıklar için MÖHUK'un 20. maddesi ölenin milli hukukunu esas alır. Aynı maddenin ikinci fıkrasına göre ise mirasın açılması sebepleri, iktisabı ve taksimi, terekenin bulunduğu ülke hukukuna tabidir.

Bu ayrım pratik bir sonuç doğurur: Türk bir banka, taşınır varlığın miras hakkı yabancı hukuka göre belirleniyor olsa bile Türk usul kurallarına uygun belgeler talep edecektir. Mirasçıların genellikle hem yabancı ulusal hukuka (kimin mirasçı olduğunu belgelemek için) hem de Türk usul hukukuna (varlığın nasıl devredileceğini göstermek için) uygun hareket etmesi gerekir.

Türkiye'de Veraset İlamı Almak

MÖHUK'un 43. maddesi Türk mahkemelerinin yetki kuralını belirler. Ölenin Türkiye'de son yerleşim yeri bulunduysa o yer mahkemesi; Türkiye'de yerleşim yeri yoksa tereke mallarının bulunduğu yer mahkemesi yetkilidir.

Türk mahkemeleri, yabancı uyruklu kişiler için de veraset ilamı düzenleyebilir. Bu süreçte taşınır mallar için ölenin milli hukukunu, Türkiye'deki taşınmazlar için Türk hukukunu uygularlar. Apostilli yabancı miras belgesi ibraz edildiğinde Türk mahkemesi bunu dikkate alarak süreci hızlandırabilir. Veraset ilamı prosedürünün ayrıntılı açıklaması için yabancı mirasçılar için veraset ilamı rehberimize bakabilirsiniz. Türkiye'deki mülkü olan yabancıları ilgilendiren ek hukuki bilgi için Türkiye'de mülkü olan yabancıların miras hukuku başlıklı yazımıza da göz atabilirsiniz.

Yabancı Mahkeme Kararının Türkiye'de Tanınması

Başka bir ülkede — örneğin Alman miras mahkemesinde ya da Fransız noterliğinde — miras kararı alınmış olsa bile bu karar Türkiye'de doğrudan uygulanamaz. MÖHUK'un 50 ila 59. maddeleri çerçevesinde Türk mahkemesine tanıma veya tenfiz davası açılması gerekir.

Türk mahkemesi inceleme sürecinde yabancı kararın kesinleşmiş olduğunu, yabancı mahkemenin yetkili bulunduğunu, tarafların usule uygun tebligat yapıldığını ve kararın Türk kamu düzenine aykırılık taşımadığını denetler. Bu şartlar karşılandığında tanıma kararı verilir ve Türk yargı süreçlerinde bu karara dayanılabilir. Bununla birlikte, tapu sicilinin güncellenmesi için tanıma kararının yanı sıra ayrıca Türk mahkemesinden veraset ilamı da alınması gerekebilir. Mirasla bağlantılı vergi yükümlülükleri hakkında bilgi almak için Türkiye'de miras vergisi rehberimize bakabilirsiniz.

Sıkça Sorulan Sorular

S: Apostilli yabancı veraset belgesiyle Türkiye'deki tapu devri yapılabilir mi?

Doğrudan hayır. Apostil taşısa dahi yabancı bir veraset belgesi Türk tapu sicilini güncellemez. Bunun için Türk mahkemesinden veraset ilamı alınması şarttır. Ancak yabancı belge Türk mahkemesine delil olarak sunulabilir ve çoğunlukla davayı kısaltır.

S: Vasiyet malları tek bir mirasçıya bırakıyorsa ama başka bir ülke saklı pay tanıyorsa ne olur?

Türkiye'deki taşınmazlar için Türk hukuku geçerlidir; vasiyetle aksi öngörülmüş olsa da saklı pay hükümleri uygulanır. Başka ülkelerdeki taşınır varlıklar içinse o ülkenin zorunlu miras hükümleri belirleyicidir. Sonuç olarak aynı tereke üzerinde farklı ülkelerde farklı mirasçılar kazanabilir.

S: Anlaşmazlık olmadığında Türkiye'deki miras işlemi ne kadar sürer?

Belgelerin eksiksiz olduğu ve itiraz bulunmadığı davalarda süreç genellikle üç ila altı ay içinde tamamlanır. Yabancı mahkeme kararının önce tanınması gereken ya da mirasçılar arasında uyuşmazlık bulunan durumlarda bu süre belirgin biçimde uzayabilir.

Mona Hukuk Nasıl Yardımcı Olabilir

Antalya merkezli ekibimiz, birden fazla ülkede varlığa sahip yabancı uyruklu ve Türk vatandaşlarının sınır ötesi miras davalarını düzenli olarak yürütmektedir. Her varlık türü için hangi hukukun uygulanacağını belirliyoruz, Türk mahkemelerine başvuru dosyasını hazırlıyoruz, tapu müdürlükleriyle yazışıyoruz ve gerektiğinde yabancı hukuk büroları ile koordineli çalışıyoruz.

Antalya'da bir danışmanlık için contact@monahukuk.com adresinden bize yazabilir veya +90 (242) 606 14 32 numarasından arayabilirsiniz.