Türkiye'de Yabancı Sermayeli Şirketlerde Yönetim Kurulu Üyeliği

Türkiye'de yabancı sermayeli bir şirket kuran veya mevcut bir Türk şirketine ortak olan yabancı yatırımcıların en sık sorduğu sorulardan biri, şirketi kimin yöneteceğidir. Yabancı bir gerçek kişi bir anonim şirketin yönetim kurulunda yer alabilir mi, bir limited şirkette müdür olabilir mi, bunun için Türk vatandaşı ya da Türkiye'de ikamet ediyor olmak gerekir mi? Türk Ticaret Kanunu (6102 sayılı Kanun, "TTK") bu konuda yatırımcı dostu bir çerçeve sunar. Bu rehber, yabancı bir yöneticinin hukuki konumunu, çalışma izni sınırını ve tescil formalitelerini açıklamaktadır.

Yasal Dayanak: Vatandaşlık ve İkamet Şartı Yok

TTK, yönetim organı üyeliği için yabancıları dışlayan bir düzenleme içermez. Anonim şirketlerde yönetim kurulu üyeliğinin şartları TTK m. 359'da düzenlenmiştir. Bu maddeye göre yönetim kurulu bir veya daha fazla kişiden oluşur ve üyelerin (tüzel kişi üye adına tescil edilecek gerçek kişinin de) taşıması gereken tek nitelik tam ehliyetli olmalarıdır. Madde metninde ne Türk vatandaşlığı ne de Türkiye'de yerleşim yeri koşulu yer alır. Nitekim maddedeki bazı eski cümleler 2012 yılında 6335 sayılı Kanun ile yürürlükten kaldırılmış ve kısıtlayıcı unsurlar ayıklanmıştır.

Limited şirketlerde yönetim ve temsil, TTK m. 623 uyarınca müdür sıfatını taşıyan bir veya birden fazla ortağa, tüm ortaklara ya da üçüncü kişilere verilebilir. Kanun yalnızca en az bir ortağın şirketi yönetim hakkına ve temsil yetkisine sahip olmasını arar; müdürlerin vatandaşlığına veya ikametine ilişkin bir sınır getirmez. Eskiden müdürlerden en az birinin Türkiye'de yerleşik olmasını arayan TTK m. 628 hükmü de yine 6335 sayılı Kanun ile tamamen yürürlükten kaldırılmıştır. Bu durum, Türk şirketler hukukunu yabancı yatırımcı açısından gerçek anlamda esnek kılan bir özelliktir: teorik olarak bir şirketin tüm yönetim organı yabancılardan oluşabilir.

Yönetim Kurulu Üyeliği ile Aktif Yöneticilik Farkı

Uygulamada kritik ayrım, yönetim kurulu üyesi/şirket temsilcisi olmak ile fiilen çalışan bir üst düzey yönetici olmak arasındadır. Yurt dışında yaşayan bir yabancı, arada bir toplantıya katılarak, karar imzalayarak veya kurumsal temsil görevlerini uzaktan yürüterek yönetim kurulu üyeliğini sürdürebilir. Bu tür arızi/kurumsal görevler tek başına bir Türk çalışma izni gerektirmez; kişi bir iş sözleşmesiyle istihdam edilen çalışan konumunda değildir.

Buna karşılık yabancı, günlük operasyonları yürüten, düzenli olarak Türkiye'de bulunan icracı (aktif) bir genel müdür/yönetici rolü üstlenirse, bu artık fiili istihdam sayılır ve çalışma izni yükümlülüğünü tetikler. Yabancı üst düzey yöneticilerin iş sözleşmesi ve çalışma izni ayrı bir uzmanlık konusudur; bu ayrımın ayrıntısı, iş hukuku alanındaki "yabancı yönetici istihdamı" içerikli çalışmamızda ele alınmaktadır. Yatırımcının, yönetimdeki rolünü baştan doğru tanımlaması ileride idari yaptırım ve uyum sorunlarını önler.

Yetkili Temsilci ve Türkiye'ye Ulaşılabilirlik

Türk hukuku, şirketin adına tebligat yapılabilecek ve kendisine ulaşılabilecek en az bir imza yetkilisinin bulunmasına önem verir. Anonim ve limited şirketlerde bu yetki yerli veya yabancı gerçek kişilere verilebilir; ancak bazı yapılarda Türkiye'de yerleşik yetkili temsilci şartı devreye girer. Örneğin merkezi Türkiye dışında bulunan bir yabancı şirketin Türkiye şubesi için, TTK m. 40 uyarınca yerleşim yeri Türkiye'de bulunan tam yetkili bir ticari mümessil atanması zorunludur. Benzer şekilde tasfiye aşamasında, temsile yetkili tasfiye memurlarından en az birinin Türk vatandaşı olması ve Türkiye'de yerleşim yerinin bulunması aranır (TTK m. 536); bu şart sağlanmıyorsa mahkeme uygun bir memur atar (TTK m. 537). Bu nedenle tümüyle yurt dışından yönetilen yapılarda dahi, pratikte Türkiye'de ulaşılabilir bir imza yetkilisi veya vekil bulundurmak güçlü şekilde tavsiye edilir.

Tescil Formaliteleri: Belgeler ve Vergi Numarası

Yabancı bir yönetim kurulu üyesinin veya müdürün ticaret siciline tescili belirli formaliteler gerektirir:

• Vergi numarası: Yabancı gerçek kişinin, tescilden önce Türk vergi dairesinden bir vergi kimlik numarası alması gerekir. Pasaportla kısa sürede alınır.
• Kimlik belgeleri: Pasaport sureti ve gerekli hâllerde ikamet bilgileri sunulur.
• Apostil ve yeminli tercüme: Yurt dışında düzenlenen belgeler (yabancı tüzel kişi ortak için yetki belgeleri, vekâletnameler, imza beyanları) apostil şerhi taşımalı ve yeminli tercüman eliyle Türkçeye çevrilmelidir. Apostil Sözleşmesine taraf olmayan ülkelerde konsolosluk tasdiki gerekir.
• İmza beyanı ve tescil içeriği: Müdürlerin ve şirketi temsile yetkili kişilerin ad-soyad ile yerleşim yerleri sicile tescil ve ilan edilir (örneğin limited şirketler için TTK m. 587). İmza yetkilileri, TTK m. 40 kapsamında düzenlenen imza beyanı sürecine tabidir.

Tescil tamamlandığında yönetici, şirketi Türkiye Ticaret Sicili nezdinde temsil eder hâle gelir ve durum Türkiye Ticaret Sicili Gazetesi'nde ilan edilir.

Yabancı Yatırımcılar İçin Pratik Öneriler

Kurulu doğru yapılandırmak için birkaç pratik nokta öne çıkar. Yurt dışında yaşayacak yabancı ortak-yönetici, günlük icra yetkisini Türkiye'de bulunan güvenilir bir müdüre/vekile devrederek çalışma izni ihtiyacını sadeleştirebilir. Temsil yetkisinin kapsamı (münferit/müşterek imza) esas sözleşmede net tanımlanmalıdır. Belgelerin apostil ve tercüme süreçleri zaman aldığından, tescil öncesi erken başlatılmalıdır. Son olarak, yönetimdeki rolün "kurumsal üyelik" mi yoksa "fiili yöneticilik" mi olduğu baştan kararlaştırılmalı; bu tercih hem çalışma izni hem de vergi/sosyal güvenlik yükümlülükleri açısından belirleyicidir.

Sıkça Sorulan Sorular

Yabancı bir kişi Türk vatandaşı olmadan yönetim kurulu üyesi olabilir mi? Evet. TTK m. 359 yönetim kurulu üyeliği için Türk vatandaşlığı veya Türkiye'de ikamet şartı aramaz; tek koşul tam ehliyettir. Aynı esneklik, TTK m. 623 uyarınca limited şirket müdürlüğü için de geçerlidir.

Sadece yönetim kurulu üyesi olmak için çalışma izni gerekir mi? Kural olarak hayır. Yurt dışından yürütülen arızi kurumsal görevler istihdam sayılmaz. Ancak yabancı, Türkiye'de düzenli olarak bulunan icracı bir yönetici rolü üstlenirse çalışma izni gerekir.

Şirketin tüm yöneticileri yabancı olabilir mi? Anonim ve limited şirketler bakımından kanun buna engel değildir. Yine de tebligat ve pratik erişilebilirlik için Türkiye'de ulaşılabilir bir imza yetkilisi bulundurmak; şube ve tasfiye gibi bazı özel hâllerde ise Türkiye'de yerleşik temsilci bulundurmak gerekir.

Tescil için hangi belgeler gerekir? Vergi numarası, pasaport sureti ve yurt dışında düzenlenmiş belgelerin apostilli ile yeminli tercümeli suretleri temel belgelerdir. İmza yetkilileri ayrıca imza beyanı sürecine tabidir.

Mona Hukuk Nasıl Yardımcı Olabilir?

Mona Hukuk olarak, yabancı yatırımcıların Türkiye'deki şirketlerinde yönetim yapısını doğru kurgulamalarına yardımcı oluyoruz: yönetim kurulu/müdürlük yapısının belirlenmesi, temsil yetkilerinin esas sözleşmede düzenlenmesi, apostil ve tercüme süreçlerinin yönetimi, vergi numarası ve ticaret sicili tescil işlemleri ile çalışma izni ihtiyacının doğru değerlendirilmesi. Antalya merkezli ekibimiz, hukuki ve mali koordinasyonu tek elden yürüterek yatırımcının güvenli girişini hedefler.

Antalya'da danışmanlık için contact@monahukuk.com adresinden yazabilir ya da +90 (242) 606 14 32 numarasını arayabilirsiniz.